HỒ CHÍ MINH - BIÊN NIÊN TIỂU SỬ 

TẬP 4 - Giai đoạn: 12/1946 - 12/1950

Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử, tập 4 ghi lại những hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bốn năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, từ ngày 19-12-1946 đến hết năm 1950.

Đây là thời kỳ đặc biệt quan trọng trong lịch sử của dân tộc ta. Vượt qua muôn vàn khó khăn, gian lao, thử thách trong những ngày đầu dựng nước, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà non trẻ đã đứng vững: chính quyền được củng cố, lực lượng vũ trang thêm lớn mạnh, uy tín quốc tế được nâng cao, biên giới được khai thông... tạo ra những điều kiện cơ bản cho những thắng lợi to lớn về sau.

Thành tựu đạt được trong thời gian này gắn liền với những hoạt động phong phú, đầy tài trí của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Người đã cùng Thường vụ Trung ương Đảng và Chính phủ xác định đường lối chiến lược cho cuộc kháng chiến cứu nước: trường kỳ, toàn dân, toàn diện, vừa kháng chiến vừa kiến quốc; lãnh đạo và huy động sức mạnh tổng hợp của toàn dân chống lại cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp và bọn can thiệp Mỹ.

Chỉ đạo việc xây dựng và củng cố chính quyền, quân đội, tài chính, thương nghiệp, bưu điện, giao thông vận tải, văn hoá xã hội, giáo dục, y tế, thuế khoá... đặt cơ sở cho việc hoàn thiện cơ cấu tổ chức của Nhà nước dân chủ mới.

Chủ động phá thế bao vây, cô lập Việt Nam của chủ nghĩa đế quốc; mở ra những mối liên hệ với nước ngoài để một mặt giới thiệu cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân ta với bạn bè quốc tế, tranh thủ sự ủng hộ của các nước, mặt khác thu nhận những thông tin của đời sống chính trị thế giới. Đặc biệt, đầu năm 1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bí mật sang Trung Quốc và Liên Xô, hội đàm với các nhà lãnh đạo của hai nước, dẫn tới sự kiện Liên Xô, Trung Quốc và nhiều nước xã hội chủ nghĩa ngay sau đó đã lần lượt công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, mở ra một thời kỳ mới cho cuộc kháng chiến thần thánh của nhân dân ta.

Trong những lời kêu gọi, những bức thư gửi các nhà lãnh đạo các nước, các chính khách và nhân dân thế giới, những câu trả lời phỏng vấn của các nhà báo, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu rõ thiện chí hoà bình của Việt Nam là mong muốn sớm giải quyết cuộc chiến tranh Pháp - Việt trên tinh thần tôn trọng độc lập, tự do của Việt Nam, làm giảm đau khổ cho cả hai dân tộc, góp phần giữ gìn hoà bình, an ninh trong khu vực và trên toàn thế giới. Đồng thời cũng khẳng định quyết tâm của nhân dân Việt Nam quyết hy sinh chiến đấu đến cùng để giành bằng được độc lập và thống nhất cho Tổ quốc. Trong quan hệ với các nước, Người chủ trương: Việt Nam muốn làm bạn với mọi nước, không gây thù oán với một ai, sẵn sàng đặt quan hệ ngoại giao với chính phủ nước nào tôn trọng quyền bình đẳng, chủ quyền lãnh thổ và chủ quyền quốc gia của nước Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm phát hiện và chỉ ra những căn bệnh mới nảy sinh trong hoạt động của cán bộ chính quyền và đoàn thể như bệnh chủ quan, bệnh hẹp hòi, chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa địa phương, tệ quan liêu xa rời quần chúng, v.v., nên Người đã hết sức chăm lo giáo dục cán bộ, đảng viên về đạo đức cách mạng, phương pháp và phong cách công tác, nêu cao khẩu hiệu "cần kiệm liêm chính, chí công vô tư" cho cán bộ, chiến sĩ và toàn dân học tập, rèn luyện.

Người phát động phong trào Thi đua ái quốc để động viên và huy động sức mạnh vật chất, tinh thần của toàn thể nhân dân Việt Nam vào công cuộc kháng chiến và kiến quốc.

Người phấn đấu không mệt mỏi để củng cố khối đoàn kết toàn dân, chỉ đạo thành lập khối liên minh đoàn kết chiến đấu giữa ba nước Việt - Miên - Lào...

Với trên 1.000 sự kiện, tập 4 Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử xuất bản lần thứ nhất (1994) đã góp phần làm sáng tỏ thêm tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách và một phần đời sống riêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những năm đầu của cuộc kháng chiến.

Trong lần xuất bản thứ hai này, tập 4 Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử đã có sự sửa chữa và bổ sung lớn:

1. Những sự kiện cũ, trước đây do nguồn tài liệu hạn chế, viết còn sơ lược thì nay cố gắng viết rõ hơn, đầy đủ hơn về nội dung, cụ thể và chính xác hơn về thời gian. Những lời phát biểu của Người được chỉnh sửa lại căn cứ vào bộ sách Hồ Chí Minh: Toàn tập, xuất bản lần thứ hai (1995).

2. Bổ sung thêm 150 sự kiện mới, bao gồm những bài nói, bài viết, những trả lời phỏng vấn, thư từ gửi cho các cá nhân, v.v. được sưu tầm và công bố trong thời gian kể từ sau lần xuất bản thứ nhất.

3. Thêm phần Chú thích cuối sách, nhằm giúp bạn đọc hiểu rõ hơn những sự kiện nêu trong tập sách. Khá nhiều nhân vật trực tiếp liên quan tới hoạt động của Người cũng được bổ sung thêm trong phần Bản chỉ dẫn tên người.

Cũng như các tập 1, 2, 3, Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử, tập 4 được biên soạn theo những nguyên tắc và phương pháp đã nêu trong Lời giới thiệu ở tập 1. Nguồn tư liệu chính dùng biên soạn là những tài liệu khai thác từ các kho lưu trữ của Đảng và Nhà nước, các bảo tàng, các báo Sự thật, Cứu quốc, Nhân dân, v.v., các biên bản Hội đồng Chính phủ, các sắc lệnh do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký, thư từ, tài liệu, bút tích của Chủ tịch Hồ Chí Minh và hồi ký của những người đã trực tiếp làm việc, tiếp xúc với Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những sự kiện có liên quan.

Một số sự kiện đã được khai thác từ những công trình nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh của các tác giả nước ngoài, hồi ký của một số chính khách có quan hệ với Người trước đây, sau khi đối chiếu xác minh cũng đã được lựa chọn đưa vào tập này.

Trong quá trình sửa chữa và bổ sung cho lần xuất bản thứ hai này, chúng tôi tiếp tục nhận được sự giúp đỡ nhiều mặt của Cục Lưu trữ Trung ương Đảng, Cục Lưu trữ Nhà nước, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, của nhiều cán bộ lão thành, học giả, nhà nghiên cứu ở nhiều học viện và trường đại học. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song chắc chắn cuốn sách vẫn khó tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong nhận được sự góp ý của bạn đọc gần xa.

 Hà Nội, tháng 2 năm 2006

MỤC LỤC:

* Năm 1946 - Cuối tháng 12

Tháng 12, ngày 19

Sáng sớm, sau khi nhận được tối hậu thư của Bộ Chỉ huy quân đội Pháp 1), Chủ tịch Hồ Chí Minh viết một bức thư gửi J.Xanhtơny, Uỷ viên Cộng hoà Pháp tại Đông Dương. Nội dung bức thư như sau: “Những ngày vừa qua tình hình trở nên căng thẳng hơn. Thực là rất đáng tiếc. Trong khi chờ đợi quyết định của Pari, tôi mong rằng ông sẽ cùng ông Giám tìm một giải pháp để cải thiện bầu không khí hiện tại” 2).

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục chủ tọa Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương Đảng họp tại làng Vạn Phúc (Hà Đông, nay thuộc Hà Tây).

Trong ngày, tại gác hai ngôi nhà của ông Nguyễn Văn Dương (làng Vạn Phúc), Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. Lời kêu gọi có đoạn:

“Hỡi đồng bào toàn quốc!

Chúng ta muốn hoà bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!

Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.

Hỡi đồng bào!

Chúng ta phải đứng lên!

... Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng cương quyết hy sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta!”.

Cả dân tộc nhất tề cầm vũ khí lao vào cuộc kháng chiến theo lệnh của Người.

18 giờ 40 phút cùng ngày, Người rời Vạn Phúc chuyển đến Xuân Dương (Thanh Oai, Hà Đông), bắt đầu cuộc hành trình lên Việt Bắc.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.4, tr. 480-481.

- Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, t.8, tr. 160-161.

- Võ Nguyên Giáp: Những năm tháng không thể nào quên, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1974, tr. 420-425.

- Philippe Devillers: Paris - Saigon - Hanoi, Gallimard/Julliard, Paris, 1988, p. 296.

- Nhật ký Vũ Kỳ. Tài liệu lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Phùng Thế Tài: Bác Hồ - Những kỷ niệm không quên, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1994, tr. 153.

Tháng 12, ngày 20

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 1/SL, thành lập tại mỗi khu quân sự, mỗi đơn vị hành chính từ cấp tỉnh trở xuống, một Uỷ ban bảo vệ có nhiệm vụ thi hành những mệnh lệnh và chỉ thị của cấp trên về bảo vệ đất nước.

Sắc lệnh quy định rõ thành phần, quyền hạn và phương thức hoạt động của Uỷ ban này.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 12, ngày 21

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư Gửi dân chúng Việt Nam, dân chúng Pháp, dân chúng các nước Đồng minh, tố cáo dã tâm của thực dân Pháp muốn cướp nước Việt Nam một lần nữa, khẳng định ý chí sắt đá của nhân dân Việt Nam kiên quyết chiến đấu đến cùng để giành lại tự do, độc lập và bày tỏ thiện chí đối với nhân dân và binh lính Pháp.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Cục Lưu trữ Trung ương Đảng, phông Hồ Chí Minh.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 482-484.

Tháng 12, ngày 23

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bài Hỏi và Trả lời, để giải đáp ba vấn đề: 1. Kháng chiến sẽ bao giờ thắng lợi? 2. Toàn dân kháng chiến là thế nào? 3. Chiến sĩ đánh trước mặt trận, đồng bào ở hậu phương nên làm việc gì?

Trả lời câu hỏi thứ nhất, Người chỉ rõ: "Giồng khoai 3 tháng mới có củ, giồng lúa 4 tháng mới được ăn. Giồng tự do độc lập ít nhất cũng phải 1 năm, hoặc 5, 7 tháng... Muốn trị lửa phải dùng nước. Địch muốn tốc chiến, tốc thắng. Ta lấy trường kỳ kháng chiến trị nó, thì địch nhất định thua, ta nhất định thắng".

Người giải thích về toàn dân kháng chiến: "Toàn dân kháng chiến nghĩa là toàn cả dân, ai cũng đánh giặc. Bất kỳ đàn ông đàn bà, người già con trẻ, ai cũng tham gia kháng chiến", và kết luận:

"Dân ta phải giữ nước ta,

Dân là con nước, nước là mẹ chung".

Người tóm tắt nội dung đã trả lời trong câu hỏi thứ ba bằng bốn câu thơ:

"Tiền phương chiến sĩ hy sinh,

Đem xương máu mình, giữ nước non ta.

Hậu phương sản xuất tăng gia.

Cũng là kháng chiến, cũng là vẻ vang".

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh điện trả lời Thủ tướng Pháp L. Bơlum về bức điện của ông ta mà Người mới nhận được chiều hôm trước (22-12). Trong điện văn, Chủ tịch đã nói rõ thêm về hành động tàn bạo ngang ngược của các nhà chức trách Pháp ở Hà Nội từ ngày 17-12 đến ngày 19-12, và hy vọng phía Pháp sẽ nhận được lệnh "phải rút quân đội về những vị trí trước ngày 17-12 và phải đình chỉ những cuộc hành binh mệnh danh là tảo thanh, để cho cuộc xung đột chấm dứt ngay".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 485-487.

Tháng 12, ngày 24

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Thư gửi đồng bào Công giáo nhân ngày lễ Thiên Chúa giáng sinh.

Người chỉ rõ hành động xâm lược của thực dân Pháp đã "làm trái hẳn với lòng bác ái của Đức Giêsu" và kêu gọi đồng bào "không chia lương giáo, đoàn kết chặt chẽ, quyết lòng kháng chiến, để giữ gìn non sông Tổ quốc, mà cũng để giữ gìn quyền tôn giáo tự do". Người chúc phúc toàn thể đồng bào Công giáo và "kính cẩn cầu Đức Thượng đế phù hộ dân tộc Việt Nam và giúp cho Việt Nam đi đến cuộc thắng lợi cuối cùng".

Cùng ngày, Người còn viết Thư gửi các kiều dân Pháp Gửi các tù binh Pháp.

Trong cả hai bức thư, Người đều bày tỏ sự thông cảm trước cảnh ngộ hiện nay của họ - những người Pháp mà Người vẫn coi là bạn - đang là nạn nhân của một cuộc chiến tranh xâm lược do bọn thực dân phản động gây ra chỉ vì quyền lợi ích kỷ của chúng. Người mong một ngày gần đây, nhân dân hai nước Pháp và Việt Nam sẽ có thể cùng nhau hợp tác trong hoà bình và thân ái để mưu hạnh phúc chung cho cả hai dân tộc.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 488-490.

Tháng 12, ngày 26

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 2/SL, uỷ cho các Uỷ ban kháng chiến Khu quyền thiết quân luật trong địa phận, nhưng phải báo cáo với Bộ Quốc phòng và thông báo ngay cho các cơ quan hành chính và dân chúng. Trước khi bãi lệnh thiết quân luật, phải được Bộ trưởng Quốc phòng chấp thuận (trừ khi giao thông bị gián đoạn).

Tối, Người tới một địa điểm thuộc tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Tây) chủ trì phiên họp mở rộng của Hội đồng Chính phủ với sự tham gia của Ban Thường trực Quốc hội và Uỷ ban kiến thiết để bàn biện pháp đẩy mạnh công cuộc kháng chiến. Kết luận phiên họp, Người khẳng định lại quyết tâm kháng chiến đến cùng để giành lại độc lập, tự do cho dân tộc.

-Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Bác Hồ với Hà Tây, những di tích lịch sử. Tạp chí Lịch sử Đảng, tháng 3-1992, tr. 21.

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 4.

Tháng 12, ngày 27

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bài Một vài ý kiến về các Uỷ ban kiến thiết, động viên dân chúng, tăng gia sản xuất, Uỷ ban tản cư.

Sau khi phân tích ý nghĩa của sự phân công và nhấn mạnh sự cần thiết phải hợp tác trong hoạt động, trong việc phối hợp kế hoạch... giữa các cơ quan chuyên môn đó, Người nêu những ý kiến cụ thể hướng dẫn việc tổ chức, cách thức hoạt động và nội dung công việc của các uỷ ban trên trong việc động viên nhân dân về tinh thần và vật chất vào công cuộc trường kỳ kháng chiến.

- Tài liệu lưu trữ của Cục Lưu trữ Văn phòng  Hội đồng Bộ trưởng.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 491-495.

Tháng 12, ngày 28

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Thư gửi anh em Hoa kiều bày tỏ sự thông cảm với những nỗi khổ cực của họ dưới ách thống trị của thực dân Pháp trong hơn 80 năm qua, vạch trần thủ đoạn "bảo hộ Hoa kiều" của chúng, đồng thời biểu dương tình nghĩa của Hoa kiều đối với nhân dân Việt Nam và mong rằng: "Trong cơn hoạn nạn, Hoa - Việt anh em,  cảm tình càng nồng, đoàn kết càng chặt".

Người gửi thư cho Bộ trưởng Bộ Tài chính Lê Văn Hiến, căn dặn: phải đối đãi tử tế, chăm sóc chu đáo những tù binh và thường dân Pháp để họ thấy rõ mục đích kháng chiến của nhân dân ta và chính sách nhân đạo của Chính phủ.

Trong thư viết cùng ngày gửi Thứ trưởng Bộ Nội vụ Hoàng Hữu Nam, Người nhắc "cần có sự giúp đỡ để Hội nghị trí thức và quan lại cũ thành công", "cần thận trọng việc mua sắm vũ khí cho kháng chiến".

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

- Sắc lệnh số 3NV/SL về việc tạm hoãn các cuộc tuyển cử vào Hội đồng nhân dân, Uỷ ban hành chính và việc bổ sung người thay các uỷ viên hành chính vì lý do nào đó, không thể tiếp tục chức vụ cũ.

- Sắc lệnh số 4/SL, uỷ cho Uỷ ban bảo vệ cấp Khu quyền ân xá, ân giảm, phóng thích các tội phạm do các toà án thường, toà án quân sự, toà án binh (trừ toà án binh tại mặt trận) kết án và những thủ tục khi tội phạm muốn xin được hưởng các quyền nói trên.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 4, tr. 496-497.

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 6.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 12, ngày 29

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam, nhắc Bộ Nội vụ cần tổ chức mau các Uỷ ban tản cư và Uỷ ban động viên dân chúng tăng gia sản xuất.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng  Hồ Chí Minh.

Tháng 12, ngày 30

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam đề nghị nên mời cụ Nguyễn Văn Tố tham gia Uỷ ban tản cư hoặc Uỷ ban động viên dân chúng.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng  Hồ Chí Minh.

Tháng 12, ngày 31

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 5/SL, về việc thành lập Uỷ ban tản cư Trung ương và các Uỷ ban tản cư của các tỉnh, phủ, huyện, làng.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

 ----------------

Chú thích

1) Đây là tối hậu thư thứ ba Pháp gửi cho ta trong hai ngày. Pháp yêu cầu đình chỉ mọi hoạt động để chuẩn bị kháng chiến, tước vũ khí của tự vệ Hà Nội, trao việc duy trì trật tự an ninh của thành phố cho Pháp.

2) Thư này Chủ tịch Hồ Chí Minh trao cho ông Hoàng Minh Giám để chuyển cho J.Xanhtơny ngay chiều hôm đó. Viên Cao uỷ khước từ  và nói phải đợi đến ngày hôm sau mới nhận.

* Năm 1947 - Từ tháng 01 đến tháng 4

Tháng 1, ngày 1

Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi đầu năm mới (1947).

Người thay mặt Chính phủ gửi tới toàn thể đồng bào và kiều bào ở nước ngoài, bộ đội, tự vệ và dân quân, thanh niên, phụ nữ và các cháu nhi đồng lời chúc mừng "một năm mới đoàn kết, một năm mới kiên quyết kháng chiến, một năm mới thắng lợi" và kêu gọi mọi người: "Năm mới chúng ta phải đem lực lượng mới, quyết tâm mới để giành lấy thắng lợi mới, để xây dựng một đời sống mới, một nước non mới".

Người cũng thay mặt cả nước gửi lời chào năm mới tới nhân dân Pháp.

Cùng ngày, Người viết Thư gửi Chính phủ và nhân dân Pháp nhân dịp đầu năm mớiThư gửi tướng Lơcléc (Leclerc).

Trong Thư gửi Chính phủ và nhân dân Pháp, Người nói rõ: "Mong quốc dân Pháp hiểu rằng chúng tôi không thù hằn gì dân tộc Pháp. Chúng tôi bắt buộc phải chiến đấu, chống bọn thực dân phản động đang mưu mô xẻ cắt Tổ quốc chúng tôi, đưa chúng tôi vào vòng nô lệ và gieo rắc sự chia rẽ giữa hai dân tộc Pháp và Việt. Nhưng chúng tôi không chiến đấu chống nước Pháp mới và quốc dân Pháp, chúng tôi lại còn muốn hợp tác thân ái".

Trong Thư gửi Tướng Lơcléc, Người hy vọng với tư cách và cương vị của mình, "có lẽ ngài có thể tạo được hoà bình, một nền hoà bình hợp công lý và xứng đáng, thuận tiện cho hai dân tộc chúng ta, mặc dầu trong hoàn cảnh do kẻ khác gây ra, mà vẫn không dứt tình hữu nghị". Đồng thời khẳng định: "Chúng tôi đã nhất quyết ở trong khối Liên hiệp Pháp1, cộng tác thành thực với nước Pháp và tôn trọng quyền lợi kinh tế, văn hoá Pháp trong nước chúng tôi. Nhưng chúng tôi cũng nhất quyết chiến đấu đến cùng cho độc lập và thống nhất quốc gia".

Trong ngày, Người viết  thư cho ông Hoàng Hữu Nam, căn dặn:

"Về động viên dân chúng

1. Nên thêm câu này cho dân dễ hiểu:

Vì địch muốn đánh mau như LỬA, ta phải kéo dài như NƯỚC. Ta dùng nước chống với lửa thì ta chắc thắng.

2. Những người danh vọng trong nước phải đứng ra kêu gọi giới mình. Như cụ Bùi và các cụ khác khai hội với quan lại cũ, khuyến khích và giải thích rồi mỗi người về địa phương của họ. Tôn giáo, văn hoá, v.v. cũng vậy.

3. Cần nói rõ cho dân hiểu, hạng người nào thì nên giúp kháng chiến thế nào.

Chung: Tăng gia sản xuất, giữ bí mật, đào hầm trú ẩn, cất lúa, cất muối cho khỏi cháy, giúp việc phá hoại giao thông của địch, v.v..

Riêng: phụ nữ có thể tổ chức đội vá áo, đội giặt áo, đội cứu thương, v.v.. Nhi đồng có thể đưa tin, trinh thám, v.v..

4. Cách động viên: trong kế hoạch cũng cần nói đến khai hội, đọc lời thề, dán khẩu hiệu, v.v. như A 1) đã viết qua thư trước.

Về tản cư:

1. Những khu xung quanh chiến địa, phải chuẩn bị sẵn sàng, chia làm đông, tây, nam, bắc. Phía nào chừng dùng được người chạy nạn. Nếu không vậy thì ùa nhau chạy đến một chỗ rất nguy hiểm (như tàu bay ném bom hoặc người đông quá ứ lại, chạy không được). Phải có sẵn người để chỉ đường.

2. Làm 1 sổ theo A, B, C cho dễ tìm, dễ điều tra.

3. Trong lúc tản cư và trong vùng tản cư, phải có kế hoạch tuyên truyền để giữ vững tinh thần của dân, kế hoạch phòng gian để chúng không lẫn vào trong đám người tản cư đặng thám thính và tính nhiễu loạn trật tự, phao tin nhảm, v.v..

Thêm: Trừ những người rất cần ở lại, các uỷ ban và các nhân viên không cần lắm phải rời khỏi thành Hà Đông đi ngay".

- Lời Hồ Chủ tịch, Nha Thông tin Việt Nam, 1948, t.1, tr. 13-18.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 1-6.

- Báo Nhân dân cuối tuần, số 52, ngày 22-12-1996.

Tháng 1, ngày 2

Nhân dịp Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Pháp Mutê (Moutet) sang Đông Dương, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trả lời phỏng vấn của các nhà báo về ý nghĩa cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam. Người nêu rõ: "Việt Nam không chiến tranh chống nước Pháp và dân Pháp vì ta muốn hai dân tộc Việt - Pháp cộng tác thật thà. Nhưng tự do độc lập là quyền trời cho của mỗi dân tộc. Bọn thực dân phản động dùng vũ lực phá hoại quyền thống nhất và độc lập của dân ta, cho nên dân ta phải kháng chiến để giữ gìn đất nước".

Về triển vọng của cuộc kháng chiến, Người khẳng định: "Hễ một dân tộc đã đứng lên kiên quyết đấu tranh cho Tổ quốc họ thì không ai, không lực lượng gì chiến thắng được họ. Dân Việt Nam muốn hoà bình, nhưng vì vận mệnh của Tổ quốc, của giống nòi, thì sẽ kháng chiến đến cùng, kháng chiến đến thắng lợi".

Buổi chiều, Người viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam nhắc cần theo dõi việc người Pháp ở Vinh, việc gửi thư của Người cho anh em thương binh...

- Lời Hồ Chủ tịch, Nha Thông tin Việt Nam, 1948, t. 1, tr. 19-20.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 7-8.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 1, ngày 3

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho Mutê - Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Pháp, Uỷ viên Chính phủ Pháp sang điều tra tình hình Đông Dương - sau khi biết tin ông tới Hà Nội. Bức thư có đoạn:

"Tôi lấy làm vui mừng được biết ngài tới Hà Nội. Xin có lời chào mừng ngài, vì ngài vừa là bạn cũ, vừa là đại diện cho nước Pháp mới, vừa là sứ giả của hoà bình.

Tôi rất mong và rất sung sướng được hội kiến với ngài lâu một chút để tỏ rõ ý muốn thành thực hoà bình và cộng tác của chúng tôi, và để chuyển đệ với ngài những đề nghị của chúng tôi về việc lập lại sự giao hảo giữa hai nước chúng ta".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 9.

Tháng 1, ngày 5

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam, nêu năm vấn đề cần chú ý:

- Tuyên truyền,

- Liên lạc và tổ chức,

- Việc sinh hoạt của các Bộ trong Chính phủ,

- Động viên lôi kéo công nhân viên chức,

- Phá đường, ngăn chặn sự tiến công của địch.

Cuối thư, Người còn vẽ một sơ đồ (gồm cả mặt cắt ngang và cắt dọc của con đường) để chỉ dẫn cụ thể cách thức đào đường nhưng vẫn đảm bảo sự đi lại của nhân dân mà xe địch không qua được.

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Cù Huy Cận 2). Toàn văn bức thư như sau:

"Chú Cận,

Đã lâu không gặp chú, nhớ lắm.

Nay có việc cần. Chú phải về ngay. Về đến thì tìm gặp Nam gấp.

Công việc trong đó, giao lại cho chú Nhân.

Tôi gửi lời thăm tất cả đồng bào trong ấy.

Chờ chú.

Chào thân ái và quyết thắng

Ngày 5 tháng 1 năm 1947

Hồ Chí Minh".

- Bút tích các bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 10.

Tháng 1, ngày 6

Sáng sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam, căn dặn những việc:

- Giúp Hoa kiều ở Quảng Yên (nay thuộc tỉnh Quảng Ninh) tản cư.

- Bàn với Bộ trưởng Bộ Nội vụ Huỳnh Thúc Kháng về việc tuyên truyền, kêu gọi dân chúng.

- Vấn đề đăng ký của các viên chức nhà nước.

12 giờ, Người viết lá thư thứ hai gửi ông Hoàng Hữu Nam nhắc một số việc về công tác tổ chức.

- Bút tích các bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 1, ngày 7

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Thư gửi Chính phủ, Quốc hội và nhân dân Pháp, nêu rõ lập trường, nguyện vọng, thái độ của Chính phủ và nhân dân Việt Nam trong cuộc chiến hiện nay, những biện pháp vãn hồi hoà bình.

Kết thúc bức thư, Người viết: "Chính phủ và nhân dân Pháp chỉ cần có một cử chỉ công nhận độc lập và thống nhất của nước Việt Nam là chấm dứt được những tai biến này; hoà bình và trật tự sẽ trở lại ngay tức khắc. Dân tộc Việt Nam đang chờ đợi cử chỉ đó.

Nước Pháp mới muôn năm!

Nước Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm!

Tình thân thiện Pháp Việt muôn năm!".

- Tài liệu lưu trữ của Cục Lưu trữ Văn phòng Hội đồng Bộ trưởng.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 11-12.

Tháng 1, ngày 8

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi tặng báo Độc lập bài thơ sau đây:

Năm mới thế cho năm đã cũ.

Báo "Độc lập" của Đảng Dân chủ.

Kêu gọi toàn thể dân Việt Nam,

Đoàn kết và thắt chặt hàng ngũ,

Kiên quyết kháng chiến đến kỳ cùng,

Để giữ chủ quyền và lãnh thổ.

Chờ ngày độc lập đã thành công.

Tết ấy tha hồ bàn với cỗ.

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Thư khen ngợi các chiến sĩ bị thương và sự tận tâm của các y sĩ, khán hộ, cứu thương.

Người biểu dương các chiến sĩ bị thương "thật xứng đáng với Tổ quốc, và Tổ quốc sẽ không bao giờ quên những người con yêu quý như thế".

Người khen ngợi các thầy thuốc và khán hộ đã hết lòng chăm sóc chu đáo thương binh. "Thế là các bạn cũng trực tiếp tham gia kháng chiến cứu quốc".

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Lời kêu gọi nhân ngày Tết nguyên đán năm 1947, hô hào đồng bào "Phải hết sức tiết kiệm, để dành tiền bạc, cơm gạo cho cuộc kháng chiến lâu dài", "Làm những việc cần kíp, để phòng trước bọn địch tấn công", "Ra sức thi nhau tăng gia sản xuất", "Rủ nhau gửi đồ uý lạo cho chiến sĩ ở tiền phương".

Người còn viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam lưu ý việc kêu gọi trí thức, quan lại cũ tham gia công cuộc kháng chiến; việc chuẩn bị các tài liệu để tuyên truyền.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 13-16.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 1, ngày 9

Chủ tịch Hồ Chí Minh hai lần viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam. Người có nhắc đến việc Bộ Nội vụ cho đăng báo bài Lời kêu gọi những người có văn hoá đăng ký phục vụ Tổ quốc.

- Bút tích các bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 1, ngày 10

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Lời kêu gọi Chính phủ và nhân dân Pháp.

Người đã kiên quyết bác bỏ những nhận xét sai lầm về tình hình Việt Nam của Bộ trưởng Mutê sau chuyến công cán sang Đông Dương, một lần nữa nêu rõ nguyện vọng của nhân dân Việt Nam là "bao giờ cũng muốn cộng tác với dân tộc Pháp như anh em, trong hoà bình và tin tưởng lẫn nhau", "bao giờ cũng muốn độc lập và thống nhất trong khối Liên hiệp Pháp", "bao giờ cũng muốn kiến thiết lại nước chúng tôi với sự giúp đỡ của tư bản và các nhà chuyên môn Pháp để mưu lợi ích chung cho cả hai dân tộc", "muốn hoà bình ngay để máu người Pháp và Việt ngừng chảy"; đồng thời Người cũng khẳng định:

"Chúng tôi mong đợi ở Chính phủ và nhân dân Pháp một cử chỉ mang lại hoà bình. Nếu không, chúng tôi bắt buộc phải chiến đấu đến cùng để giải phóng hoàn toàn đất nước. Nước Việt Nam có thể bị tàn phá, nhưng nước Việt Nam sẽ lại hùng mạnh hơn sau cuộc tàn phá đó. Còn nước Pháp chắc chắn sẽ mất hết và sẽ biến hẳn khỏi cõi Á châu".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 18-19.

Tháng 1, ngày 11

14 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam nhắc việc tiếp đón các nhà báo Anh, Mỹ.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 1, ngày 12

Chủ tịch Hồ Chí Minh điện trả lời 12 câu hỏi của một nhà báo Mỹ, nêu rõ lập trường của Việt Nam đối với Pháp và tỏ ý mong muốn xây dựng quan hệ thân thiện với nhân dân Mỹ.

Phần cuối bức điện, Người nói rõ:

"Các phóng viên Mỹ có quốc tịch Mỹ sẽ được đón tiếp khi họ đến gặp các nhà chức trách Việt Nam... Việt Nam muốn giữ mối liên hệ với nước Mỹ".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 20 - 21.

Tháng 1, ngày 13

Sáng sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam nói về âm mưu của thực dân Pháp chiếm Hà Nội, về cách đối phó và những biện pháp quân sự của ta.

Tối, Người rời Xuân Dương, qua phà Ba Thá sang đất Chương Mỹ.

Khoảng nửa đêm, Người tới xóm Lai Cài, thôn Phú Đa, xã Cần Kiệm, Thạch Thất, Sơn Tây (nay thuộc tỉnh Hà Tây).

Trong ngày, Người viết Thư gửi các lãnh tụ và nhân dân các nước.

Sau khi vạch trần việc làm bất nhân bội ước của thực dân Pháp, Người phân tích ảnh hưởng của cuộc chiến tranh Việt Nam do Pháp gây ra đối với "đại gia đình châu Á", với hoà bình thế giới, với số phận của khối Liên hiệp Pháp và uy tín của nước Pháp.

Cuối thư, Người viết: "Vì Tổ quốc, vì tự do, nhân dân Việt Nam kiên quyết kháng chiến đến cùng. Vì nhân đạo, chính nghĩa, vì hoà bình chung và lợi ích chung, nhân dân Việt Nam mong các vị giúp đỡ mọi phương diện".

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Bác Hồ với Hà Tây, những di tích lịch sử. Tạp chí Lịch sử Đảng, tháng 3-1992, tr. 22-23.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 22-23.

- Phùng Thế Tài: Bác Hồ - Những kỷ niệm không quên, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1994,
tr. 153.

Tháng 1, ngày 14

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết hai bức thư gửi ông Hoàng Hữu Nam nhắc gặp lãnh sự Trung Hoa về việc tiếp tế cho Hoa kiều; việc tranh thủ dịp Tết tiếp tế cho các đồng chí trong vùng địch tạm chiếm.

- Bút tích các bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 1, ngày 15

Nhân dịp ngày độc lập của Miến Điện 3), Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt nhân dân Việt Nam và nhân danh cá nhân gửi thư chúc mừng tới nhân dân Miến Điện.

Trong thư, Người cũng cảm ơn các vị lãnh tụ châu Á đã tỏ cảm tình với nhân dân Việt Nam trong cuộc chiến đấu giải phóng đất nước, nêu rõ mối quan hệ mật thiết giữa vận mệnh các dân tộc châu Á với vận mệnh dân tộc Việt Nam và mong được tất cả các nước giúp đỡ.

Cùng ngày, hai lần Người viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam hỏi về việc chuẩn bị cho cuộc họp Hội đồng Chính phủ, việc các Bộ thảo sắc lệnh và lưu ý trong các văn bản nên viết ngắn gọn, dễ hiểu, "không dùng tiếng Tây".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 24.

- Bút tích các bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 1, ngày 16

Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ toạ phiên họp Hội đồng Chính phủ để nghe báo cáo của Bộ Quốc phòng về tình hình các mặt trận ba miền Bắc, Trung, Nam và báo cáo của Bộ Nội vụ về tinh thần nhân dân; thảo luận các vấn đề tản cư, di cư, vấn đề giáo dục trong thời chiến, vấn đề chăm sóc thương binh.

Tối, Người viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam hỏi việc tản cư của nhân dân Thủ đô và nhắc việc phải cử người đi động viên nhân dân, phân công người làm công tác tuyên truyền.

Cùng ngày, Người viết Lời kêu gọi đồng bào phá hoại để kháng chiến. Sau khi giải thích "Vì sao ta phải kháng chiến" và ý nghĩa của việc phá hoại đối với cuộc kháng chiến, Người hô hào "mọi người đều ra sức giúp phá. Phá cho rộng, phá cho sâu, phá sao cho bọn Pháp không lợi dụng được. Một nhát cuốc của đồng bào, cũng như một viên đạn của chiến sĩ bắn vào quân địch vậy".

- Bản sao Biên bản Hội đồng Chính phủ, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 25-26.

Tháng 1, ngày 18

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi điện mừng tới ông Vanhxăng Ôriôn (Vincent Auriol) nhân dịp ông được bầu làm Tổng thống nước Cộng hoà Pháp.

Bức điện có đoạn:

"Nhân dịp này, tôi xin nói để ngài rõ là dân tộc Việt Nam chỉ mong được độc lập và thống nhất trong khối Liên hiệp Pháp. Tôi rất đau lòng trông thấy những người đáng lẽ là bạn bè anh em với nhau, mà nay phải tàn sát lẫn nhau... Tôi xin đề nghị cùng ngài lập lại ngay nền hoà bình để tránh cho hai nước chúng ta khỏi bị hao người thiệt của, và để gây lại sự cộng tác và tình thân thiện giữa hai dân tộc chúng ta".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 27.

Tháng 1, ngày 20

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi sư cụ chùa Ngũ Xã (quận Ba Đình, Hà Nội) khuyên sư cụ nên tản cư đi kháng chiến.

Chiều, Người cùng ông Võ Nguyên Giáp tới địa điểm họp Hội đồng Chính phủ ở Hà Đông (nay thuộc tỉnh Hà Tây). Cuộc họp bị hoãn vì không đủ người. 23 giờ, Người mới ra về.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 16-17.

Tháng 1, ngày 21 (30 Tết)

Trưa, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư và thiếp Chúc mừng năm mới tới ông Hoàng Hữu Nam.

Tối, Người đi họp Hội đồng Chính phủ ở phủ Quốc Oai. Trời mưa, đường  trơn, ôtô vừa chạy được một quãng thì sa một bánh xuống ruộng. Anh em cùng đi phải vào xóm nhờ người khênh xe.

21 giờ xe mới tới được địa điểm họp, Người vào dự ngay cuộc họp tất niên của Hội đồng Chính phủ. Phát biểu với Hội đồng, sau lời chúc mừng năm mới, Người nhấn mạnh ba công việc chính cần xúc tiến gấp là tổ chức tốt việc tản cư di cư, công tác động viên nhân dân và đẩy mạnh tăng gia sản xuất.

22 giờ 30, Người lên xe đến Đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam đặt tại Chùa Trầm ở Chương Mỹ, Hà Đông (nay thuộc huyện Hoài Đức, Hà Tây). Mưa nặng hạt hơn, đường lầy lội, nhiều lúc xe không đi nổi phải xuống đẩy. Gần đến 24 giờ, xe mới tới nơi. Người vào ngay buồng máy đọc bài thơ Chúc Tết gửi đồng bào cả nước:

Cờ đỏ sao vàng tung bay trước gió,

Tiếng kèn kháng chiến vang dậy non sông.

Toàn dân kháng chiến, toàn diện kháng chiến,

Chí ta đã quyết, lòng ta đã đồng.

Tiến lên chiến sĩ! Tiến lên đồng bào!

Sức ta đã mạnh, người ta đã đông.

Trường kỳ kháng chiến, nhất định thắng lợi!

Thống nhất độc lập, nhất định thành công!

Đọc xong, Người thân mật nói chuyện với anh chị em cán bộ, nhân viên Đài phát thanh và cảm ơn sư cụ, chúc nhà chùa sang năm mới luôn cầu Phật cho kháng chiến chóng thành công.

Quá giao thừa, Người mới ra xe trở về.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 7/SL, bổ nhiệm Tổng Giám đốc Bưu điện Việt Nam.

- Nhật ký Vũ Kỳ, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 17.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Phùng Thế Tài: Bác Hồ - Những kỷ niệm không quên, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1994, tr. 153.

Tháng 1, ngày 22 (mồng Một Tết Đinh Hợi)

Chủ tịch Hồ Chí Minh dậy sớm và làm việc như thường lệ.

Người phân công từng người trong cơ quan đi chúc Tết các nhà lân cận. Người trịnh trọng viết mấy chữ Hán "Cung hỷ tân xuân" 4) trên tờ giấy điều, kèm theo một quả cam, một quả quít gửi sang chúc Tết và mừng tuổi gia đình cụ chủ nhà.

21 giờ, Người tiếp các ông Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Trần Đăng Ninh đến chúc Tết. Sau đó, Người cùng các vị họp ngay bên bếp lửa cho đến 1 giờ sáng hôm sau.

Trong ngày, Người ký Sắc lệnh số 8/SL, cử người vào Uỷ ban tản cư và di cư do ông Bùi Bằng Đoàn làm Chủ tịch, ông Nguyễn Văn Tố làm Phó Chủ tịch, ông Phan Anh làm Thư ký cùng tám uỷ viên đại diện cho các Bộ.

- Nhật ký Vũ  Kỳ, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 1, ngày 23

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho Giám mục Lê Hữu Từ tỏ ý mong muốn Giám mục lấy tư cách là cố vấn Chính phủ mà giải thích, kêu gọi đồng bào Công giáo hăng hái kháng chiến cứu quốc.

Cuối thư, Người viết: "Vì công việc còn bận, tôi chưa có thể gặp cụ để trực tiếp cảm ơn cụ, tôi xin phái người thân tín là ông Huỳnh 5)thay mặt tôi đến hỏi thăm và chúc cụ mạnh khoẻ.

Nhờ cụ cầu Đức Chúa ban phúc cho Tổ quốc và xin cụ nhận lời chào thân ái của tôi".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 28.

Tháng 1, ngày 24

Nhân dịp Tết Đinh Hợi, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi Thư chúc Tết đồng bào và chiến sĩ Nam Bộ.

Người biểu dương tinh thần hy sinh chiến đấu trong hơn một năm qua của đồng bào và chiến sĩ Nam Bộ vì thống nhất và độc lập của Tổ quốc. Sau khi vạch trần thái độ lật lọng của bọn thực dân phản động Pháp và khẳng định lời thề "Thà chết chứ không làm nô lệ" của toàn dân Việt Nam, Người giải thích về một số luận điệu phản tuyên truyền của thực dân Pháp hòng chia rẽ đồng bào ta và nêu ba điểm trong chương trình nội chính của Chính phủ để đồng bào hiểu rõ.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 29-31.

Tháng 1, ngày 25

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi Chính phủ mới của Pháp đề nghị chấm dứt chiến tranh.

Sau khi nêu rõ nguyên nhân đã dẫn tới cuộc chiến hiện nay, và trịnh trọng nhắc lại lập trường trước sau như một của nước Việt Nam là Độc lập và Thống nhất quốc gia trong khối Liên hiệp Pháp, cộng tác thân thiện với nước Pháp trên cơ sở bình đẳng và tôn trọng những thoả hiệp đã ký kết, Người viết:

"Chúng tôi mong Chính phủ Pháp đình chỉ ngay cuộc chiến tranh huynh đệ tương tàn này và tin rằng dù có nhiều sự khó khăn vẫn có thể giải quyết cơn khủng hoảng một cách hoà bình và hợp đạo công bằng".

13 giờ, Người viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam, nhắc gửi thư ngay cho lãnh sự Anh Tơrêdo Uynxơn (Tresor Wilson) và lưu ý công việc chuẩn bị cho cuộc họp Hội đồng Chính phủ kỳ tới.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 32-33.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng  Hồ Chí Minh.

Tháng 1, ngày 26

8 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam nhắc việc cho phát Lời kêu gọi gửi Chính phủ Pháp.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng  Hồ Chí Minh.

Tháng 1, ngày 27

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Thư gửi các chiến sĩ cảm tử quân Thủ đô 6) thăm hỏi tình hình ăn Tết, khen ngợi tinh thần gan dạ chiến đấu của các chiến sĩ và dặn dò những điều cần thiết.

Bức thư có đoạn:

"Các em là đội cảm tử. Các em cảm tử để cho Tổ quốc quyết sinh 7). Các em là đại biểu cái tinh thần tự tôn tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại, cái tinh thần quật cường đó đã kinh qua Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, truyền lại cho các em. Nay các em gan góc tiếp tục cái tinh thần bất diệt đó, để truyền lại cho nòi giống Việt Nam muôn đời về sau".

10 giờ, Người viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam góp ý kiến về nhân sự, tổ chức trong Hội đồng Chính phủ.

Cùng ngày, Người còn gửi một bức điện tới ông Aung San - Phó Chủ tịch Chính phủ Miến Điện và một bức điện tới các ông Nêru - Phó Chủ tịch Chính phủ lâm thời Ấn Độ, Sara Săngđơra Bôdơ - Bộ trưởng Bộ Công chính Ấn Độ, Cripalani - Chủ tịch Quốc hội Ấn Độ và Ginnát - lãnh tụ Đảng Hồi giáo Ấn Độ.

Cả hai bức điện đều bày tỏ lòng biết ơn chân thành của Người về những việc các ông đã làm và sẽ làm để giúp cho cuộc đấu tranh giành tự do của nhân dân Việt Nam.

- Bút tích bức thư gửi ông Hoàng Hữu Nam. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 35-37.

Tháng 1, ngày 28

10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam nhắc việc cho đăng báo Thư gửi cụ Từ 8), Lời kêu gọi Chính phủ Pháp và việc họp Hội đồng Chính phủ.

Cùng ngày, Người viết thư gửi ông Cù Huy Cận. Toàn văn bức thư như sau:

"Nhờ chú Lưu 9) chuyển chú Cận 10),

Thứ trưởng Canh nông.

Về việc tản cư đến các đồn điền, chú nên làm một kế hoạch thiết thực thi hành được ngay. Như tôi nói hôm Tết.

Cần phải chú ý:

1. Cách phân phối người (ai đem áo chăn nấy).

2. Giúp đỡ lúc đi đường (trạm nghỉ, hành lý).

3. Nơi nào bao nhiêu người.

4. Đến nơi thì sao có chỗ ăn, chỗ ở và làm việc ngay.

Chú làm sẵn kế hoạch, đến Hội đồng Chính phủ ta bàn. Việc gì làm trước được, chú cứ làm.

Đã có người đi các tỉnh khai hội với U.B.H.C 11) và các chủ đồn điền chưa?

Chào thân ái và quyết thắng

Ngày 28 tháng 1 năm 1947

HỒ"

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 38.

Tháng 1, ngày 29

Nhân Ngày độc lập của Ấn Độ, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi điện chúc mừng tới ông Nêru - Phó Chủ tịch Chính phủ lâm thời Ấn Độ, "xin chung sự hân hoan với dân tộc Ấn Độ, và rất tin cậy vào sự thắng lợi của các dân tộc Á châu trong cuộc tranh đấu cho tự do và tiến bộ".

Trong ngày, Chủ tịch ký Sắc lệnh số 9/SL, tạm thời đình chỉ thi hành mục B Sắc lệnh số 13/SL ngày 24-1-1946 và Sắc lệnh số 42 ngày 3-4-1946 về việc bắt, giam và truy tố nhân viên các cấp trong Chính phủ cùng các cơ quan hành chính và tư pháp; ấn định lại trình tự thủ tục truy tố đối với các đối tượng trên.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 39.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 1, ngày 30

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

- Sắc lệnh số 10/SL, bổ nhiệm ông Nguyễn Sơn làm Cục trưởng Cục Quân huấn Bộ Quốc phòng.

- Sắc lệnh số 11/SL, về việc ấn định lại thời hạn giam cứu cho tiểu hình và đại hình ghi trong Sắc lệnh số 40 ngày 29-3-1946.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 1

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư Gửi các chiến sĩ vệ quốc đoàn, tự vệ và dân quân toàn quốc.

Người nhiệt liệt ca ngợi nhiệm vụ vẻ vang nhưng đầy gian khổ của các chiến sĩ, biểu dương đức hy sinh, lòng dũng cảm và niềm tin quyết thắng của họ đã được thể hiện ngay từ những ngày đầu kháng chiến và kêu gọi toàn thể các chiến sĩ anh dũng tiến lên.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Cục Lưu trữ Văn phòng Hội đồng Bộ trưởng.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 42-43.

Tháng 1

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư chia buồn tới bác sĩ Vũ Đình Tụng, Giám đốc Y tế Bắc Bộ, khi nhận được tin con trai bác sĩ đã anh dũng hy sinh trong chiến đấu.

Bức thư có đoạn:

"Ngài biết rằng tôi không có gia đình, cũng không có con cái. Nước Việt Nam là gia đình của tôi. Tất cả thanh niên Việt Nam là con cháu của tôi. Mất một thanh niên thì hình như tôi đứt một đoạn ruột... Họ chết cho Tổ quốc sống mãi; vật chất họ mất nhưng tinh thần họ vẫn luôn luôn sống với non sông Việt Nam".

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 40.

Tháng 1

Biết tin Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Pháp Mutê đã rời Hà Nội về Pháp mà không gặp Người, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra tuyên bố về việc này.

Tuyên bố có đoạn:

"Thật là đáng tiếc, ông Mutê và tôi có thể nói với nhau nhiều câu chuyện ích lợi. Tôi có thể nhân danh Chính phủ giao cho ông Mutê những tài liệu về cuộc xung đột hiện tại và đề nghị cùng ông những phương sách có thể làm chấm dứt, nếu nước Pháp muốn, cuộc chiến tranh huynh đệ tương tàn mà cả hai dân tộc đều không muốn, và có thể nối lại tình thân ái giữa hai nước".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 41.

Tháng 2, ngày 1

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi Giám mục Lê Hữu Từ, nói rõ chính sách tự do tín ngưỡng của Chính phủ đã được ghi trong Hiến pháp. Người tin chắc, những xích mích nhỏ giữa một số đồng bào "không thể động chạm đến sự đại đoàn kết của chúng ta", và mong muốn Giám mục "sẽ hết sức giúp, đặng triệt để hoàn thành đại đoàn kết, để toàn dân không phân lương giáo, chỉ một tâm lo chống ngoại xâm".

Bức thư có đoạn:

"Chắc cụ không bao giờ tin rằng Việt Minh chống đạo, vì cụ thừa biết Việt Nam độc lập đồng minh là cốt đoàn kết tất cả đồng bào để làm cho Tổ quốc độc lập, chứ không phải để chia rẽ, phản đối tôn giáo.

Mà tôi cũng không bao giờ nghĩ rằng đồng bào Công giáo chống Việt Minh, vì hơn ai hết, đồng bào Công giáo càng mong cho Tổ quốc độc lập, cho tôn giáo được hoàn toàn tự do; và tôi chắc ai cũng tuân theo khẩu hiệu: Phụng sự Thượng đế và Tổ quốc".

- Bút tích bức thư. Bản gốc lưu tại Cục Lưu trữ Trung ương Đảng.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 44.

Tháng 2, ngày 2

Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ toạ phiên họp Hội đồng Chính phủ để nghe báo cáo về quốc phòng, ngoại giao và thảo luận một số vấn đề về tài chính, kinh tế, tăng gia sản xuất.

18 giờ 30, Người rời xã Cần Kiệm chuyển đến khu Chùa Một Mái xã Sài Sơn, phủ Quốc Oai, Sơn Tây (nay thuộc Hà Tây).

Trước khi đi, Người mời cụ chủ nhà sang để cảm ơn và căn dặn cụ cùng các con cháu tích cực ủng hộ kháng chiến và giữ gìn bí mật.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 11/SLb, sáp nhập các Sở, Ty Địa chính trong toàn quốc vào Bộ Canh nông.

- Bản sao Biên bản Hội đồng Chính phủ, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Hà Tây những lần đón Bác. Tạp chí Lịch sử Đảng, số 3-1992, tr. 47.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Phùng Thế Tài: Bác Hồ - Những kỷ niệm không quên, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1994, tr.154.

Tháng 2, ngày 3

Tại khu Chùa Một Mái, trong gian buồng đầu hồi phía trái của Nhà Tổ vốn là chỗ ở của người coi chùa, vẻn vẹn chỉ có một tấm phản, một bàn nhỏ với chiếc máy chữ và cây đèn dầu, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

- Sắc lệnh số 12/SL, ấn định chế độ kiểm duyệt, in, phát hành báo chí và ấn loát phẩm.

- Sắc lệnh số 13/SL, tạm cấm xuất nhập cảng hàng hoá cho đến khi có lệnh mới.

- Sắc lệnh số 14/SL, thành lập Nha tín dụng sản xuất nhằm mục đích giúp đỡ và khuyến khích sản xuất nông nghiệp, công nghệ và kỹ nghệ.

- Hà Tây những lần đón Bác. Tạp chí Lịch sử Đảng, tháng 3-1992, tr. 47.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 2, ngày 7

10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam. Bức thư có ba nội dung:

1. Gợi ý về cách đối phó với yêu sách của lãnh sự Trung Hoa muốn cử đại biểu đi "an ủi" các Hoa kiều tản cư.

2. Đề nghị viết thư hỏi Chủ tịch Uỷ ban hành chính các tỉnh, yêu cầu họ trong 10 ngày phải trả lời rõ ràng bí mật về một số câu hỏi Người nêu trong thư 12). Theo Người, "Những vấn đề trên, rất quan hệ cho việc tản cư và tăng gia sản xuất. Cũng quan hệ đến chính trị và quân sự".

3. Hỏi về tình hình chuẩn bị chuyến đi Nho Quan (Ninh Bình) của Người.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 15/SL, bổ nhiệm ông Đặng Việt Châu, nguyên Chánh văn phòng Bộ Nội vụ, làm đặc phái viên Bộ Nội vụ tại Thanh Hoá và ông Vũ Đình Huỳnh, nguyên Bí thư Chủ tịch Chính phủ làm đặc phái viên Bộ Nội vụ tại Ninh Bình.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 2, ngày 9

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư cảm ơn nhân dân và ngoại kiều sau dịp Tết.

Thay mặt chiến sĩ, Người cảm ơn toàn thể đồng bào trong dịp Tết đã "tự mình tiết kiệm bớt ăn Tết mà uý lạo các chiến sĩ rất hậu... Lòng tốt của đồng bào tỏ rằng, chúng ta quân dân nhất trí, nên dù gian khổ mấy, trường kỳ kháng chiến cũng nhất định thắng lợi".

Thay mặt Chính phủ, bộ đội và nhân dân Việt Nam, Người trân trọng cảm ơn Hoa kiều và Ấn kiều "Trong lúc gian nan khổ cực này mà bà con Hoa kiều và Ấn kiều rất hăng hái ủng hộ cuộc kháng chiến cứu quốc của dân Việt Nam... Đủ thấy cảm tình của các dân tộc Á Đông ta càng ngày càng mật thiết".

Người còn gửi lời cảm ơn tới thanh niên, nhi đồng, các đoàn thể và cá nhân đã gửi thư chúc Tết. "Tiếc vì bận việc quá, không thể trả lời khắp. Vậy xin đồng bào nguyên lượng và nhận lời cảm ơn chung này".

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời một số câu hỏi của Đôn Camben (Doon Campbell), phóng viên Hãng Reuter (Anh).

Về câu hỏi Với điều kiện nào, Chính phủ Việt Nam ngừng chiến tranh?, Người khẳng định: "Khi những mục tiêu thống nhất và độc lập của nhân dân Việt Nam đạt được sẽ ngừng chiến và hoà giải ngay".

Về vấn đề tù binh, Người tuyên bố: "Họ được đối xử tốt hơn nhiều so với người Việt Nam".

Người còn giải thích việc các bộ trưởng không đảng phái tham gia Chính phủ, nói rõ những mục tiêu chính trị - xã hội của nhân dân Việt Nam, nhận xét việc báo chí nước ngoài thường đưa tin thất thiệt.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 45-46.

- Báo Vietnam News Service (Bangkok), ngày 9-2-1947.

- Tạp chí Lịch sử quân sự, tháng 3-1994.

Tháng 2, ngày 10

10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ toạ Hội nghị điền chủ toàn tỉnh Ninh Bình họp tại phủ Nho Quan để bàn việc tăng gia sản xuất, giúp đỡ đồng bào tản cư, di cư, vấn đề ủng hộ Chính phủ kháng chiến.

Phát biểu với Hội nghị, Người nói đại ý: kháng chiến và kiến quốc mới nghe thì tưởng như mâu thuẫn. Thực ra không phải, kháng chiến là để kiến quốc, là để xây dựng một nước Việt Nam tự do, độc lập. Nhưng muốn kháng chiến thắng lợi thì phải trường kỳ kháng chiến, muốn trường kỳ kháng chiến thì phải tăng gia sản xuất và giúp đỡ đồng bào tản cư. Lúc này, "nước nhà trên hết, dân tộc trên hết, kháng chiến thắng lợi hơn hết".

- Bản chụp Biên bản Hội nghị điền chủ ở Nho Quan, Ninh Bình ngày 10-2-1947, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 2, ngày 12

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư trả lời Chính phủ Cao Miên giải phóng 13), nhiệt liệt hoan nghênh việc thành lập một Uỷ ban giải phóng Việt - Miên - Lào, nhằm mục đích theo đuổi đến cùng cuộc chiến đấu chung chống đế quốc và thực dân Pháp.

Bức thư có đoạn:

"Thay mặt cho toàn dân Việt Nam, tôi xin gửi Uỷ ban giải phóng lời chào mừng thân ái. Tôi tin chắc rằng các dân tộc ta, đã sẵn có một tinh thần tranh đấu cao, lại gắng đi tới một sự cộng tác chặt chẽ, thì thắng lợi thế nào cũng về ta, và chúng ta nhất định sẽ giành được
độc lập".

Cùng ngày, Người ký Sắc lệnh số 16/SL, bổ nhiệm ông Văn Tiến Dũng làm Chính trị Cục trưởng Bộ Quốc phòng và ông Khuất Duy Tiến làm Phó Chủ tịch Uỷ ban hành chính Hà Nội kiêm Chính trị phó Cục trưởng, Trưởng phòng dân quân trong Chính trị cục Bộ Quốc phòng.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 47.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 2, ngày 14

Sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh thảo điện mật gửi Thanh Hoá về chủ trương "vào Thanh kinh lý".

Toàn văn bức điện như sau:

"10 giờ sáng ngày 14-2-42. Thanh Hoá  

Điện cho Châu 14)

Một.

Sẽ có tối cao đặc phái Chính phủ vào Thanh kinh lý.

Ngày vào sẽ định sau.

Hai.

Châu chuẩn bị báo cáo các việc.

Ba.

Mời các uỷ ban tản cư, tăng sản, các điền chủ, đại thương gia, nhà giàu, những người danh vọng, các lãnh tụ dân tộc thiểu số, các cán bộ hành chính và mặt trận các huyện, đại biểu quốc dân liên hiệp, đại biểu Công giáo.

Bốn.

Chuẩn bị chỗ khai hội xa thành phố và giữ bí mật.

Năm.

Phái đoàn đi đêm, chuẩn bị đón ở đâu?

Về việc này các chú có ý kiến gì đề nghị?".

Chiều, Người chỉ thị cho Bộ Tổng chỉ huy rút các lực lượng chiến đấu ở trung tâm Hà Nội ra khỏi thành phố để bảo toàn chủ lực, kháng chiến lâu dài.

- Bút tích bức điện. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Viện Lịch sử quân sự Việt Nam: Sự nghiệp và tư tưởng quân sự của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1990, tr. 120.

Tháng 2, ngày 15

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi điện (viết bằng tiếng Anh) cho Đại uý Mỹ Sáclơ Phen (Charles Fenn) trả lời về bức công điện ngày 7-2-1947 của ông ta.

Bức điện có đoạn:

"Chúng tôi vô cùng cảm kích vì thiện chí của ngài muốn giúp Việt Nam. Nếu như ngài tới đây với tư cách là một nhà báo Mỹ của một tờ báo lớn thì ngài còn có thể làm được rất nhiều việc".

- Bút tích bức điện. Bản chụp lưu tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I, Cục Lưu trữ Nhà nước.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 48.

Tháng 2, ngày 16

Tại Chương Mỹ (Hà Tây), Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ toạ phiên họp Hội đồng Chính phủ để nghe báo cáo của Bộ  Kinh tế, Bộ Ngoại giao và bàn về một số vấn đề khác. Hội nghị đến 12 giờ đêm, tạm nghỉ ăn cháo gà, sau đó tiếp tục đến 4 giờ 30 phút sáng mới giải tán.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

- Sắc lệnh số 17/SL, thành lập Nha khẩn hoang, di dân đặt trong Bộ Canh nông.

- Sắc lệnh số 18/SL, về việc bổ nhiệm Giám đốc và các Phó Giám đốc Nha khẩn hoang, di dân.

- Sắc lệnh số 19/SL, về tổ chức và chức năng của các Toà án binh trên toàn cõi Việt Nam (trừ các Toà án binh mặt trận).

- Sắc lệnh số 20/SL, quy định chế độ hưu bổng thương tật, tiền tuất cho thân nhân tử sĩ.

- Sắc lệnh số 21/SL, về việc bổ nhiệm Tổng Giám đốc Nha tín dụng sản xuất.

- Sắc lệnh số 22/SL, trích 30 triệu đồng ở ngân sách toàn quốc "làm số tiền quyên trợ (lần thứ nhất) cấp cho Nha tín dụng sản xuất".

- Sắc lệnh số 23/SL, thành lập Hội đồng sản xuất kỹ nghệ đặt trong Bộ Kinh tế.

- Sắc lệnh số 24/SL, bổ nhiệm Đổng lý văn phòng Bộ Kinh tế.

- Bản sao Biên bản Hội đồng Chính phủ, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 37.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 2, ngày 17

Chủ tịch Hồ Chí Minh làm việc với các ông Lê Đức Thọ, Võ Nguyên Giáp, Lê Văn Hiến, Hoàng Hữu Nam để bàn và giải quyết một số vấn đề về quốc phòng, nội vụ, tài chính và thông báo về chuyến đi Thanh Hoá sắp tới của Người.

Làm việc xong, Chủ tịch Hồ Chí Minh mời mọi người ở lại cùng ăn cơm, vừa ăn vừa bàn việc nước.

Cùng ngày, Người viết thư gửi đồng bào tản cư, căn dặn "tản cư cũng là kháng chiến", "tản cư cũng phải tăng gia sản xuất", "các đồng bào mỗi người phải làm một việc, không nên một ai ăn rồi ngồi không", "mỗi người phải tự cho mình là một người chiến sĩ, mỗi người phải làm tròn nhiệm vụ của mình".

Cuối thư, Người viết:

"Tôi và Chính phủ không giờ phút nào không lo lắng đến các đồng bào. Bây giờ đang cực khổ, thì chúng ta vui chịu với nhau. Đến ngày kháng chiến thắng lợi, độc lập thành công, chúng ta sẽ cùng nhau vui sướng. Con cháu Lạc Hồng, bao giờ cũng quật cường, không bao giờ sợ khổ".

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 38.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 49-50.

Tháng 2, ngày 18

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Thư gửi Chính phủ và nhân dân Pháp, một lần nữa kêu gọi hãy đình chỉ ngay "cuộc chiến tranh trái Hiến pháp, tai hại và không vinh dự này".

Người trịnh trọng nhắc lại lập trường của phía Việt Nam là: "Chúng tôi muốn độc lập và thống nhất trong khối Liên hiệp Pháp; chúng tôi muốn hoà bình, một nền hoà bình hợp công lý làm vinh dự cho cả nước Pháp và nước Việt Nam".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 51-52.

Tháng 2, ngày 19

Từ núi Thầy (Sài Sơn, Quốc Oai, Hà Tây), Chủ tịch Hồ Chí Minh lên đường vào Thanh Hoá. Cùng đi có Nguyễn Đăng Cao 15) phụ trách bảo vệ. Chiếc xe Jeep cũ kỹ do Phạm Văn Ngọc lái đưa Người đi theo tuyến Sơn Tây - Hoà Bình.

Buổi chiều, xe đến đồn điền Chi Nê 16) (Hoà Bình). Người dừng chân và nghỉ qua đêm ở đây.

Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Vũ Đình Huỳnh 17):

"Chú Huỳnh cùng Chủ tịch UBHC Ninh Bình,

1- Trả đồn điền của ông Phạm Lê Bổng lại cho ông ấy.

2- Người quản lý hiện giờ, phải trả lại sản vật hoa màu đầy đủ theo lệ thường. Nếu thiếu hoặc hư hỏng vật gì, thì theo phép luật mà xử trí. Nếu người quản lý mượn tên người nào hoặc đoàn thể nào mà làm quấy, thì cứ theo phép luật mà trị.

3- Hôm trước, ông Bổng có hứa với tôi: Đồn điền đó có thể thu nạp 500 đồng bào tản cư. Hỏi lại ông ấy rõ ràng. Thật có thể hay không. Nếu quả có thể, thì bao giờ người tản cư đến được.

4- Làm xong việc rồi, báo cáo cho tôi biết.

5- Công tác Ban Cứu tế (các điền chủ giúp đồng bào tản cư) tiến bộ thế nào?

Chào thân ái và quyết thắng

Ngày 19 tháng 2 năm 1947

HỒ CHÍ MINH".

Người còn tái bút: "Gửi lời thăm cụ Từ, cụ Trực, cụ Trung và tất cả đồng bào Công giáo. Chú Nam mong gặp cụ Ngô Tử Hạ".

- Hồi ký của Thiếu tướng Hoàng Hữu Kháng và hồi ký của Phạm Văn Ngọc. Tài liệu lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 53.

Tháng 2, ngày 20

Khoảng 2 - 3 giờ sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Chi Nê đi tiếp vào Thanh Hoá. Đến Thanh Hoá khoảng 7 - 8 giờ.

Sau khi làm việc với lãnh đạo tỉnh, Người gặp gỡ cán bộ trong tỉnh, đến dự cuộc mít tinh của đại biểu các tầng lớp nhân dân.

Nói chuyện với các cán bộ, Chủ tịch đặc biệt nhấn mạnh vai trò quan trọng của người cán bộ và nêu cụ thể những đức tính cần thiết của người cán bộ trong việc đối xử với bản thân, với đồng chí, với công việc, với nhân dân và với đoàn thể.

Gặp gỡ đại biểu các tầng lớp nhân dân, Người góp những ý kiến cụ thể về các mặt quân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá để xây dựng Thanh Hoá trở thành một tỉnh kiểu mẫu.

Khoảng 4 - 5 giờ chiều, Người rời Thanh Hoá, về thẳng đồn điền Chi Nê và nghỉ qua đêm tại đây.

- Hồi ký của Thiếu tướng Hoàng Hữu Kháng và hồi ký của Phạm Văn Ngọc. Tài liệu lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng tỉnh Thanh Hoá: Thanh Hoá khắc sâu lời Bác, 1975, tr. 24-33.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 54-63.

Tháng 2, ngày 21

Sáng sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm cơ sở in bạc và kho bạc đầu tiên của nước ta đặt tại đồn điền
Chi Nê, sau đó Người lên đường về núi Thầy (Sài Sơn, Quốc Oai).

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 25/SL về việc cải tổ Uỷ ban hành chính Thanh Hoá và viết Thư gửi đồng bào thiểu số Thanh Hoá 18). Toàn văn bức thư như sau:

"Cùng đồng bào yêu quý,

Tôi đến thăm Thanh Hoá, tôi định lên thăm đồng bào, nhưng có việc gấp phải trở về ngay, chưa lên được. Tôi lấy làm tiếc. Lần sau tôi sẽ lên thăm đồng bào.

Lúc này toàn thể quốc dân đang ra sức chống giặc cứu nước. Tôi chắc đồng bào Thượng du đều ra sức đoàn kết chuẩn bị tham gia giết giặc cứu nước để giữ vững quyền thống nhất độc lập của Tổ quốc. Việc dìu dắt đồng bào Thượng du, tôi trông cậy vào lòng ái quốc và sự hăng hái của các vị lang đạo.

Tôi gửi lời chúc mừng các vị lang đạo và toàn thể đồng bào mạnh khoẻ.

Chào thân ái và quyết thắng

Ngày 21 tháng 2 năm 1947

Chủ tịch Chính phủ Việt Nam

Dân chủ Cộng hoà

HỒ CHÍ MINH".

- Hồi ký của Thiếu tướng Hoàng Hữu Kháng và hồi ký của Phạm Văn Ngọc. Tài liệu lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Cục Cảnh vệ Bộ Nội vụ.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 64.

Tháng 2, sau ngày 21 19)

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bài Thanh Hoá kiểu mẫu nêu rõ mục đích, phương châm, cách làm cụ thể để xây dựng Thanh Hoá trở thành một tỉnh kiểu mẫu.

- Bút tích bài viết. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Cách mạng Việt Nam.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 65-67.

Tháng 2, sau ngày 22

Nhận được báo cáo: ngày 22-2-1947, máy bay giặc Pháp oanh tạc đồn điền Chi Nê, nơi đặt nhà máy in bạc đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, gây tổn thất nghiêm trọng cho cơ quan ấn loát, tài sản của điền chủ Đỗ Đình Thiện cũng bị thiệt hại nặng, Chủ tịch
Hồ Chí Minh đã gửi thiếp thư dưới đây cho gia đình
ông Thiện:

"Chú thím Thiện,

Được tin chú thím, nhà Hiền và các cháu đều bình an, tôi rất vui lòng. Mất của cải, không sợ. "Còn trời còn nước còn non, thì còn của cải bà con họ Hồ". Kháng chiến thành công, ta làm ra của khác, chắc chắn hơn. Chúc các chú thím mạnh khoẻ. Hôn các cháu.

Chào thân ái và quyết thắng".

- Bút tích thiếp thư. Bản gốc lưu tại gia đình ông Đỗ Đình Thiện.

Tháng 2, ngày 24

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam, nhắc một số việc cụ thể liên quan đến công tác di chuyển và nội quy tản cư của các cơ quan Chính phủ.

Cùng ngày, Người viết thư gửi J. Xanhtơni (Jean Sainteny) - Uỷ viên Cộng hoà Pháp, khi biết tin ông ta sắp sửa về Pháp. Bức thư viết:

"Gửi ông Xanhtơni, Uỷ viên Cộng hoà Pháp.

Bạn thân mến,

Tôi vừa nhận được tin ông sắp trở về Pháp. Xin gửi tới ông và bà Xanhtơni lời chúc sức khoẻ, thượng lộ bình an.

Tôi tin chắc rằng, cũng như tôi, ông lấy làm tiếc một cách sâu sắc, rằng những cố gắng chung của chúng ta vun đắp cho hoà bình đã bị phá huỷ bởi một cuộc chiến tranh giữa những người anh em này. Tôi đã hiểu ông khá rõ, đủ để nói với ông rằng, ông không phải chịu trách nhiệm về chính sách vũ lực và tái chinh phục này.

Vì vậy, tôi muốn được nhắc lại với ông, mặc dù những điều đã xảy ra, giữa ông và tôi, chúng ta vẫn là bạn. Và tôi có thể khẳng định với ông, rằng nhân dân hai nước chúng ta vẫn là bạn của nhau.

Đã xảy ra bao nhiêu chết chóc và tàn phá!

Ông và tôi, chúng ta phải làm gì bây giờ?

Chỉ cần nước Pháp công nhận nền độc lập và sự thống nhất của Việt Nam thì ngay lập tức cuộc chiến sẽ ngừng, hoà bình và niềm tin cậy lẫn nhau sẽ trở lại, và chúng ta sẽ lại có thể bắt tay vào công cuộc lao động và kiến thiết vì hạnh phúc chung của hai dân tộc chúng ta.

Về phần tôi, tôi sẵn sàng cộng tác vì hoà bình, một nền hoà bình công bằng và vinh dự cho cả hai nước. Tôi hy vọng rằng, về phía ông, ông cũng sẽ hành động theo hướng đó. Hãy cầu Chúa ban cho chúng ta thành công!

Người bạn tận tâm của ông

24-2-1947

HỒ CHÍ MINH".

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Jean Sainteny: Face à Ho Chi Minh (Đối diện với Hồ Chí Minh), Seghers Paris, 1970.

- Tạp chí Xưa và Nay, số 34, tháng 12-1996.

- Jean Sainteny: Câu chuyện về một nền hoà bình bị bỏ lỡ, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2004, tr. 395-396.

Tháng 2, sau ngày 21, trước ngày 26

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư Gửi đồng bào thượng du, biểu dương tinh thần yêu nước của đồng bào các dân tộc thiểu số trong công cuộc kháng chiến cứu nước.

Người cảm ơn đồng bào và trân trọng hứa: "Đến ngày kháng chiến thắng lợi, độc lập thành công, Tổ quốc và Chính phủ sẽ luôn luôn ghi nhớ những công lao của các đồng bào".

- Tài liệu lưu trữ của Cục Lưu trữ Văn phòng  Hội đồng Bộ trưởng.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 70.

Tháng 2, ngày 26

Chủ tịch Hồ Chí Minh thảo bức điện mật gửi ông Đặng Việt Châu, yêu cầu:

"1- Gửi mau tờ trình việc lập Uỷ ban sáu châu thượng du, nói rõ vẫn thuộc quyền hành chính tỉnh Thanh và có phái viên của Chính phủ tham gia Uỷ ban đó. Làm khéo và mau. Không nên trễ. Chính phủ sẽ y ngay.

2- Nói cụ Lê Thước gửi chương trình thiết thực tăng gia sản xuất ra để Chính phủ duyệt y đặng thi hành ngay".

11 giờ, Người viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam nhắc gửi điện cho Chủ tịch tỉnh Thanh Hoá Đặng Thai Mai
và ông Đặng Việt Châu đăng báo thư của Hồ Chủ tịch
Gửi đồng bào thượng du và động viên các quan lang và dân chúng trả lời. Người còn hỏi về thời gian họp Hội đồng Chính phủ.

- Bút tích điện và thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 2, ngày 27

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi các ông Hoàng Hữu Nam, Nguyễn Văn Lưu dặn những công việc cụ thể cho việc chuẩn bị địa điểm cuộc họp Hội đồng Chính phủ ngày 2-3-1947 ở Quốc Oai (Hà Tây), và hỏi về việc thả các cha cố bị tạm giữ.

Trong ngày, Người còn viết thư cho ông Hoàng Hữu Nam, đề nghị:

- Nhắc ông Vũ Đình Huỳnh báo cáo tình hình ở Ninh Bình.

- Trả lời về việc giúp Lào và Campuchia.

- Tổ chức sơ tán cho Hoa kiều ở Sơn Tây.

- Báo cáo về tình hình ở Lào Cai.

- Bút tích các bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 2, ngày 28

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

- Sắc lệnh số 26/SL, ấn định "trong niên khoá 1947, cho thu trong toàn quốc một số bách phân phụ thu là một phần trăm (1%) về thuế điền thổ".

- Sắc lệnh số 27/SL, ấn định thể thức và chế độ thuế trực thu áp dụng trong toàn quốc trong thời kỳ kháng chiến và cho đến khi có lệnh mới.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 2

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho ông Hoàng Hữu Nam, nhắc bốn việc:

- Xử lý ngay (bắt và làm án) những cán bộ ngành công an ăn tiền của dân.

- Làm rõ quan hệ và quyền hạn giữa Bộ Nội vụ với Uỷ ban hành chính.

- Báo cáo tình hình cụ thể ở tỉnh Lào Cai.

- Đề nghị các ông Vũ Đình Huỳnh và Cẩn trả lời về tình hình ở tỉnh Ninh Bình.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 2

Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời phỏng vấn của báo Chiến đấu về tình hình sức khoẻ của Người, về lý do Pháp chưa điều đình với ta, về cuộc kháng chiến của quân và dân miền biển.

Trả lời câu hỏi: "Nếu Pháp điều đình với một nhóm người khác, thì thái độ của Chính phủ ta sẽ thế nào?", Người nói:

"Bất kỳ Pháp điều đình với ai, nếu Tổ quốc ta được thống nhất độc lập thật thà, đồng bào ta được tự do dân chủ thật thà, thì Chính phủ ta và quốc dân ta sẽ thoả thuận. Bất kỳ ai mà phản bội quyền lợi của Tổ quốc và của đồng bào, thì Chính phủ và nhân dân ta sẽ coi họ là những người phản quốc. Và cứ kháng chiến".

- Bản chụp bút tích, lưu tại Viện Hồ Chí Minh.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 68-69.

Tháng 3, ngày 1

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Thư gửi các đồng chí
Bắc Bộ.

Người căn dặn đoàn thể cũng như mỗi đảng viên phải đem hết tinh thần, lực lượng nhằm vào một mục đích: đánh đuổi thực dân Pháp và làm cho nước nhà thống nhất, độc lập.

Người nêu những khuyết điểm cần sửa chữa ngay, như: địa phương chủ nghĩa, óc bè phái, óc quân phiệt quan liêu, óc hẹp hòi, ham chuộng hình thức, làm việc lối bàn giấy, vô kỷ luật, kỷ luật không nghiêm, ích kỷ, hủ hoá và nhấn mạnh phải "kiên quyết khắc phục những khuyết điểm vừa kể trên thì chúng ta mới chắc đi đến hoàn toàn thắng lợi" 20).

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 71-75.

Tháng 3, ngày 2

20 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ toạ phiên họp Hội đồng Chính phủ để nghe báo cáo về tình hình quân sự, ngoại giao, kiểm điểm các mặt hoạt động. Quan trọng và cấp bách nhất là vấn đề nhanh chóng dời cơ quan Chính phủ lên Phú Thọ.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 27b/SL, về việc cấp đất công hoang ở những miền gọi là "vùng tiểu dinh điền" cho các công dân Việt Nam trên 18 tuổi.

- Bản sao Biên bản Hội đồng Chính phủ, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 45.

Tháng 3, ngày 4

Mờ sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh rời Sơn Tây qua bến Trung Hà sang đất Phú Thọ trên đường di chuyển lên căn cứ Việt Bắc.

Người vào nghỉ chân ở nhà cụ Nguyễn Liên 21).

Tối, Người chuyển đến nhà ông Hoàng Văn Nguyên 22) ở Xóm Đồi, xã Cổ Tiết, Tam Nông, Phú Thọ.

Thời gian ở Cổ Tiết (từ ngày 4-3-1947 đến ngày 18-3-1947), Người dùng bí danh Xuân trong các giấy tờ giao dịch. Hằng ngày, Người tranh thủ thời gian đọc các sách viết về lịch sử Việt Nam, dịch cuốn Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, viết một loạt bài nói về lịch sử kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta, thảo các văn thư gửi Quốc hội và Chính phủ Pháp, thư kêu gọi đồng bào đẩy mạnh sản xuất, phục vụ kháng chiến.

- Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Vĩnh Phú: Vĩnh Phú những lần đón Bác, 1990, tr. 11-14.

- Hoàng Quốc Việt: Con đường theo Bác, Nxb. Thanh niên, Hà Nội, 1990, tr. 233-234.

Tháng 3, ngày 5

Sau trận quân Pháp tấn công ra ngoại vi Hà Nội 23), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết thư gửi đồng bào toàn quốc vạch rõ âm mưu của địch và kêu gọi mọi người: "Chúng ta không hoang mang. Chúng ta phải nhẫn nại, phải cương quyết. Thắng lợi cuối cùng nhất định về tay ta".

Đồng thời, Người viết Thư gửi đồng bào hậu phương kêu gọi mọi người hãy an ủi, giúp đỡ đồng bào tản cư với tinh thần:

Nhiễu điều phủ lấy giá gương,

Người trong một nước phải thương nhau cùng.

Cùng ngày, Chủ tịch viết Thư gửi Quốc hội và nhân dân Pháp trình bày sự thật về vấn đề Việt Nam nhân dịp Quốc hội Pháp sắp họp thảo luận vấn đề này.

Trong sáu điểm cụ thể của nội dung bức thư, Người nêu rõ thái độ thiện chí của nhân dân Việt Nam đối với nước Pháp và nhân dân Pháp, lên án sự bội tín bất nhân của những người đại diện nước Pháp ở Đông Dương và một lần nữa, Người nhắc lại với Quốc hội và nhân dân Pháp lập trường và nguyện vọng của nhân dân Việt Nam mà trước đây Người đã nhiều lần nêu lên.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 80-84.

Tháng 3, ngày 6

Sáng sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh gọi các đồng chí phục vụ đến hội ý. Mọi người ngồi quây quần thành một vòng tròn. Người nhìn anh em rồi nói với giọng trầm ấm:

- Chiến sự đang ngày một lan rộng, mọi sinh hoạt bây giờ các chú phải quân sự hoá, không thể đi ôtô được nữa, dễ bị lộ bí mật. Ai có xe đạp thì sử dụng, người còn lại sẽ đi bộ. Các chú may cho mỗi người một chiếc ba lô để đựng đồ và may cho Bác một cái để Bác đeo máy chữ.

Sau đó, Người nói đến tình hình chiến sự và giải thích về đường lối kháng chiến của ta:

- Sức ta bây giờ như chàng trai mười sáu, mà thế giặc bây giờ như một lão già quỉ quyệt độc ác. Nếu ta cậy sức đánh bừa thì sao chắc thắng được. Phải vừa đánh vừa nuôi cho sức mình khoẻ lên. Khi sức ta đã khoẻ, giặc suy yếu dần, ta mới lừa thế quật ngã nó, như vậy mới chắc thắng. Cho nên kháng chiến trường kỳ mới nhất định thắng lợi.

Rồi Người mỉm cười nói tiếp:

- Các chú ở đây, nếu gọi tên các chú thì dễ lộ nơi Bác ở. Để giữ bí mật và cũng để thể hiện quyết tâm kháng chiến của chúng ta, hôm nay Bác sẽ đặt lại tên cho các chú là Trường, Kỳ, Kháng, Chiến, Nhất, Định, Thắng, Lợi.

(Không cố ý sắp đặt mà vừa đúng 8 người, 4 là người Kinh, 4 là người dân tộc).

Người hỏi thêm:

- Các chú có biết tại sao Bác lại đặt tên cho các chú như vậy không? - Và giải thích - Nhiệm vụ của Bác hiện nay là cùng toàn Đảng, toàn dân đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi. Đó vừa là nhiệm vụ trước mắt vừa là nhiệm vụ lâu dài. Bác đặt tên cho các chú như vậy cũng để hằng ngày nhìn thấy các chú hoặc gọi tên các chú là nhắc nhở Bác phải cố gắng hoàn thành nhiệm vụ.

Tám anh em như trở thành một khẩu hiệu ngày đêm sống bên Người. (Trong số các đồng chí đó, nếu do nhu cầu chuyển công tác khác thì người được chọn vào thay thế sẽ được mang bí danh của người cũ. Do đó, có ba người mang tên Trường, hai người mang tên Nhất, hai người mang tên Thắng).

- Chuyện kể của những người phục vụ Bác Hồ,  Nxb. Thông tấn, Hà Nội, 2003, tr. 161-172.

- Trần Đương: Những người được Bác Hồ đặt tên, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2005, tr. 95-97.

Tháng 3, ngày 7

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi các ông Phạm Văn Bạch và Nguyễn Văn Tây (Phòng Nam Bộ) 24).

Trong thư, Người nhấn mạnh: "Dù gay go mấy, chúng ta cũng không sợ, không hoang mang, vì chúng ta đã biết trước những sự gay go khốn nạn 25) đó. Vì chúng ta tự tin đủ sức khắc phục nó. Và vì chúng ta chắc thắng lợi cuối cùng sẽ về tay ta".

Cuối thư Người vẽ hai nửa vòng tròn cắt nhau để giải thích cuộc chiến giữa ta và Pháp. Nửa vòng tròn phía trên, màu đỏ, là cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam, lúc đầu có khó khăn (đoạn vòng tròn cong xuống), sau vươn lên thắng lợi. Nửa vòng tròn phía dưới, màu xanh, tượng trưng cho cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp, lúc đầu tạm thời thắng lợi (đoạn vòng tròn cong lên), nhưng cuối cùng cũng sẽ thất bại.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 85.

Tháng 3, ngày 8

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Giấy giới thiệu cho một đại diện Hoa kiều ở Việt Nam với các anh em cán bộ phụ trách địa phương. Giấy giới thiệu viết:

"Tôi xin giới thiệu với các anh em phụ trách địa phương ông Cốc Tinh Han là đại biểu Hoa kiều ở Thái Nguyên.

Nếu có việc gì can hệ xảy ra giữa Hoa kiều và người Việt Nam, anh em nên trực tiếp liên lạc cùng giải quyết với ông trên lập trường Hoa - Việt thân thiện".

Người còn ghi chú bên dưới: "Ông Cốc Tinh Han tức Quách Lương Thái được mang vũ khí để tự vệ".

- Sách ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh với Trung Quốc, Nxb. Đại bách khoa toàn thư Trung Quốc, Bắc Kinh, 1995, ảnh số 144, tr. 42.

Tháng 3, ngày 9

Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp và trả lời phỏng vấn của phóng viên các báo Việt Nam.

Phát biểu về lời tuyên bố của Thủ tướng Pháp Ramađiê (Ramadier) ngày 6 tháng 3 vừa qua, Người tỏ ý tiếc rằng Chính phủ Pháp một mặt thì nói "nước Pháp không phản đối nguyện vọng thống nhất của người Việt Nam", nhưng một mặt lại cố sức dùng vũ lực. Chủ tịch khẳng định:

"Nếu chiến tranh kéo dài, thì khối Liên hiệp Pháp cũng hỏng, lợi quyền Pháp ở Á Đông cũng mất, nước ta sẽ bị tàn phá tiêu điều. Nhưng dù tiêu điều đến đâu, non nước này vẫn là non nước Việt Nam. Trên đống xương máu, trên đống tro tàn, thanh niên ta, con cháu ta, sẽ xây dựng một nước Việt Nam hoàn toàn độc lập".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 86.

Tháng 3, ngày 10

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ thị cho Bộ Nội vụ những công việc cần làm ngay để ổn định lòng dân, chấm dứt tình trạng lộn xộn do việc quân Pháp mở rộng tiến công quân sự.

Người nhắc Bộ Nội vụ phải quan tâm việc củng cố các Uỷ ban hành chính, làm tốt công tác tản cư và xây dựng hậu phương vững mạnh, chú ý vấn đề phòng gian bảo mật.

Cùng ngày, Người viết thư gửi Giám mục Lê Hữu Từ cảm ơn một số việc làm tốt có kết quả của ông và nhắc Giám mục thực hiện những điều đã hứa. Đồng thời, Người viết thư gửi ông Vũ Đình Huỳnh, đề nghị "Chú bỏ bức thư này 26) vào phong bì tử tế, rồi đưa đến cho cụ Từ... Xong các việc, chú điện về báo cáo".

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 28/SL, về việc sửa đổi địa giới của huyện Can Lộc (Hà Tĩnh) và thị xã Vinh - Bến Thuỷ.

- Tài liệu lưu trữ của Cục Lưu trữ Văn phòng Hội đồng Bộ trưởng.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 87-89.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 3, ngày 12

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 29/SL, gồm 10 chương, 187 điều khoản, quy định mối quan hệ giữa chủ (người Việt Nam hay người nước ngoài) với công dân Việt Nam tại các nhà máy, hầm mỏ, thương điếm và các nhà làm nghề tự do.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 3, ngày 13

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Nguyễn Văn Lưu, yêu cầu: "Bảo điện đài phải bỏ hai chữ Phú Thọ đi để giữ bí mật" và "Nói với Nam 27) thông tri các cơ quan phải giữ bí mật".

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 3, ngày 14

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi Bộ Nội vụ nhắc vấn đề di chuyển ngay các cơ quan đến nơi an toàn, đề phòng chiến sự xảy ra.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 3, ngày 16

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 29b/SL, về việc lập Ngoại thương Cục thuộc Bộ Kinh tế, định thể thức về ngoại thương, ấn định chức năng, quyền hạn, nhiệm vụ và tổ chức của Ngoại thương Cục.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 3, ngày 17

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 30/SL, cử ông Bộ trưởng Bộ Lao động Nguyễn Văn Tạo, đặc nhiệm việc tản cư và di cư.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 3, ngày 18

Chiều tối, Chủ tịch Hồ Chí Minh rời Cổ Tiết qua bến Ghềnh, Ba Triệu, sang xã Xứ Nhu, qua phố huyện Lâm Thao, xã Xuân Dũng, chuyển đến ở và làm việc tại Chu Hoá, huyện Lâm Thao, Phú Thọ.

Thời gian ở Chu Hoá (từ 18-3 đến 29-3-1947), Người đã chủ trì một số cuộc họp của Thường vụ Trung ương và Hội đồng Chính phủ. Các ông Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Lương Bằng... thường đến báo cáo tình hình với Người.

- Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Vĩnh Phú: Vĩnh Phú những lần đón Bác, 1990, tr. 15-16.

- Hoàng Quốc Việt: Con đường theo Bác, Nxb. Thanh niên, Hà Nội, 1990, tr. 234.

Tháng 3, ngày 19

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết hai bức thư gửi ông Hoàng Hữu Nam. Một thư gợi ý nên có chế độ phụ cấp cho những cán bộ "làm việc tận tuỵ nhưng gặp khó khăn về đời sống". Người đề nghị "nên lập một danh sách những người đáng giúp, bàn với Hiến 28) rồi tìm cách giúp những người đáng giúp mà tránh khỏi sự nạnh kẹ". Và nhắc ông Nam cần đôn đốc công việc phá đường ở Phú Thọ, "không thì đến lúc gấp, làm không kịp. Và trong lúc dân đến làm việc đó, nên có người đến tuyên truyền giải thích và khuyến khích họ".

Người còn hỏi ý kiến ông Nam nên có những hình thức gì để tranh thủ, lôi kéo các thổ ty, lang đạo.

Một thư dặn ông Nam đến thăm cụ Vi Văn Định và "hỏi xem cụ có thể đi Lào Cai, Hoà Bình được không? Nếu đi được thì tốt lắm".

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký các sắc lệnh:

- Sắc lệnh số 31/SL, về việc sửa đổi điều 3 Sắc lệnh số 131/SL ngày 20-7-1946 về tổ chức tư pháp và công an.

- Sắc lệnh số 32/SL, về việc sửa đổi điều 9 Sắc lệnh
số 40/SL ngày 29-3-1946 về bảo hiểm quyền tự do của
công dân.

- Sắc lệnh số 32b/SL, ấn định Quỹ tản cư, di cư toàn quốc là 30 triệu đồng trích từ ngân sách chung năm 1947 và do ông Bộ trưởng Bộ Lao động sử dụng.

- Sắc lệnh số 33/SL, tăng mười lần tất cả các số tiền phạt, tối thiểu và tối đa, đã được ấn định trong các Luật hình ban bố trước ngày 19-8-1945.

- Sắc lệnh số 34/SL, về việc sửa đổi điều 2 Sắc lệnh số 1/SL, ngày 20-12-1946 về Uỷ ban bảo vệ khu và tỉnh.

- Sắc lệnh số 35/SL, về việc sửa đổi điều 4, bãi bỏ điều 6 và điều 10 của mục 4 trong Sắc lệnh số 34/SL, ngày 25-3-1946 về tổ chức Bộ Quốc phòng.

- Sắc lệnh số 36/SL, bổ nhiệm ông Trần Dụ Châu, nguyên Thanh tra hành chính Sở Hoả xa, giữ chức Cục trưởng Cục Quân nhu Bộ Quốc phòng.

- Sắc lệnh số 37/SL, bổ nhiệm ông Lê Khắc làm Cục trưởng Cục Giao thông công binh Bộ Quốc phòng.

- Bút tích các bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 3, ngày 20

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam, yêu cầu điều tra hai vụ án đương sự có đơn khiếu nại. Người nhắc lại đề nghị phải tiến hành kiên quyết, "tiếc không được", đối với việc tiêu thổ kháng chiến và lưu ý về thái độ đối với đồng bào thiểu số.

Cùng ngày, Người hoàn thành tác phẩm Đời sống mới 29) (ký bút danh Tân Sinh) làm tài liệu hướng dẫn và tuyên truyền cuộc vận động xây dựng nếp sống mới. "Trong lúc kháng chiến cứu quốc chúng ta phải đồng thời kiến quốc. Thực hành đời sống mới là một điều cần kíp cho công cuộc cứu quốc và kiến quốc".

Dưới hình thức hỏi - đáp, cuốn sách giới thiệu một cách vắn tắt, rõ ràng, thiết thực, dễ hiểu những nội dung của đời sống mới và nêu ra những yêu cầu cụ thể đối với mỗi người, mỗi gia đình, từng giới và từng ngành.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 91-110.

Tháng 3, ngày 21

Nhận được nhiều Quyết tâm thư của các đoàn thể, các đơn vị bộ đội, các tổ chức tôn giáo... từ khắp nơi gửi về, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư cảm ơn đồng bào và trịnh trọng hứa: "Chính phủ quyết làm trọn nhiệm vụ kháng chiến cứu quốc, quyết không phụ lòng trông cậy của quốc dân, và quyết tranh lấy quyền thống nhất và độc lập cho Tổ quốc".

Trong ngày, Người viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam, yêu cầu chỉ thị cho Đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam, báo Cứu quốc, phải di chuyển ngay các máy móc, không được do dự trì hoãn.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 111.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 3, ngày 25

Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp và trả lời phỏng vấn của các nhà báo xung quanh cuộc tranh luận về vấn đề Việt Nam tại Quốc hội Pháp2.

Người tỏ ý tiếc vì "nhiều vị đại biểu Pháp không hiểu rõ tình hình Việt Nam mà lại cố ý bịa đặt những điều sai hẳn sự thực, làm cho Nghị viện và nhân dân Pháp thêm bối rối". Một lần nữa, Người nhắc lại thiện chí của nhân dân Việt Nam trong quan hệ Pháp - Việt.

Cùng ngày, Người gửi thư tới Phó Chủ tịch Chính phủ Ấn Độ Nêru và các vị đại biểu dự hội nghị nhân ngày khai mạc Hội nghị Liên Á.

Bức thư có đoạn:

"Thay mặt nhân dân Việt Nam và riêng tôi, tôi xin chúc các ngài thắng lợi rực rỡ. Nhân dân Việt Nam, bộ phận của đại gia đình châu Á, đang đấu tranh giành thống nhất và độc lập. Chúng tôi mong rằng tất cả các nước anh em ở châu Á hết lòng giúp chúng tôi".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 112-114.

- Tài liệu của Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 3, ngày 27

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư Gửi báo Vệ quốc quân 30) nêu rõ nhiệm vụ của tờ báo là nâng cao tinh thần và kỷ luật cho bộ đội, giáo dục bộ đội thực hiện 12 điều kỷ luật được Người nêu cụ thể trong thư.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 115.

Tháng 3, ngày 28

Nhân dịp 100 ngày toàn quốc kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ và đồng bào ngoài Bắc gửi điện biểu dương tinh thần bền bỉ hy sinh chiến đấu của đồng bào Nam Bộ và miền Nam Trung Bộ.

Bức điện có đoạn:

"Sự anh dũng của đồng bào trong đó đã làm gương cho đồng bào toàn quốc noi theo. Chúng ta đồng tâm hiệp lực, không sợ gian nan, kiên quyết tranh đấu đến cùng, thì trường kỳ kháng chiến nhất định thắng lợi, thống nhất, độc lập nhất định thành công".

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 38/SL, sửa đổi điều 1 của Sắc lệnh số 34/SL ngày 19-3-1947 về thành phần của các Uỷ ban bảo vệ khu, tỉnh, huyện và xã.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 116.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 3, ngày 29

Chủ tịch Hồ Chí Minh rời Chu Hoá. Theo quốc lộ 2, Người qua Tiên Kiên, Phú Lộc, Phú Hộ, Châu Mộng... trên quãng đường dài gần 50 km.

- Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Vĩnh Phú: Vĩnh Phú những lần đón Bác, 1990, tr. 16.

Tháng 3, ngày 30

Chiều, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến xã Yên Kiện (Đoan Hùng, Phú Thọ) và ở lại đây ba ngày (30, 31-3 và 1-4-1947).

Trong những ngày này, máy bay địch hoạt động dữ dội. Ban ngày, Người phải mang tài liệu ra rừng làm việc, tối mới về ngủ. Nhà cửa chật chội, Người và các đồng chí phục vụ phải tháo cánh cửa kê xuống đất làm giường nằm.

- Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Vĩnh Phú: Vĩnh Phú những lần đón Bác, 1990, tr. 17-18.

Tháng 3

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư tới Chính phủ, Quốc hội, nhân dân Pháp và các nước dân chủ trên thế giới, tố cáo thực dân phản động Pháp cố ý phá hoại hoà bình, đang thực hiện chính sách vũ lực hòng cướp nước Việt Nam và bắt dân Việt Nam làm nô lệ.

Người nêu rõ: nhân dân Việt Nam chỉ muốn độc lập và thống nhất, chỉ muốn hoà bình, nhưng cũng quyết tâm tự vệ đến giọt máu cuối cùng, "quyết không chịu mất nước làm nô lệ thực dân lần nữa".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 117-118.

Tháng 3

Trên đường lên ATK (An toàn khu) Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh và đoàn cán bộ được nhân dân địa phương tặng một gánh xôi lúa. Đồng chí trưởng đoàn lên báo cáo và xin ý kiến. Người nói:

- Ta vừa mới ăn cơm xong, để đến mai ăn đỡ được bữa sáng...

Sáng hôm sau, thấy vẫn được bát cơm như thường lệ, Người hỏi:

- Thế xôi lúa đâu?

- Thưa Bác, lúc dân mang đến nóng, ăn ngay thì được, giống xôi lúa ở đây nó thế. Để đến hôm sau thì phía trên còn ăn được, ở dưới thì đã thiu.

Bác nói:

- Thế sao các chú không nói cho Bác rõ. Có phải cái gì Bác cũng biết đâu. Thôi đừng tiếc nữa. Trời còn mờ sáng, tìm chỗ nào suối sâu ấy, đổ xôi xuống, rửa sạch thúng trả cho dân, nhớ cảm ơn cẩn thận.

- Báo Tiền phong, số 13, ngày 27-3-1990.

Tháng 4, ngày 1

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

- Sắc lệnh số 39/SL, huỷ bỏ tất cả các kiểu tem trước bạ và giấy tín chỉ đã lưu hành trước ngày 19-12-1946; ấn định cách thức thu thuế, tem trước bạ mới.

- Sắc lệnh số 40/SL, cho phép một kiều dân Trung Hoa được nhập quốc tịch Việt Nam.

Tối, Người rời Phú Thọ sang Tuyên Quang.

-  Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Vĩnh Phú: Vĩnh Phú những lần đón Bác, 1990, tr. 18.

Tháng 4, ngày 2

Chủ tịch Hồ Chí Minh đến nơi ở mới: làng Xảo, xã Hợp Thành, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang.

Lúc đầu, Người ở tạm trong nhà dân, sau ra ở trong một chiếc lán mái lợp lá, vách che liếp do các đồng chí phục vụ làm.

Trong khu vực lán, Người tăng gia, trồng bí đỏ.

- Tài liệu của Ban Di tích, Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 4, từ ngày 3 đến ngày 6

Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì Hội nghị cán bộ Trung ương Đảng, bàn việc cụ thể hoá đường lối kháng chiến, rút kinh nghiệm những tháng đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc.

- Tài liệu lưu trữ của Cục Lưu trữ Trung ương Đảng.

Tháng 4, ngày 4

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Vũ Đình Huỳnh thông báo lại một số ý kiến của Giám mục Lê Hữu Từ trong thư gửi cho Người.

Người căn dặn ông Huỳnh: "Nhiệm vụ của chú ở đó là để cùng với cụ Từ, dàn xếp việc xích mích giữa đồng bào lương giáo, để thực hiệnđoàn kết kháng chiến.

Vì vậy, chú cần phải khôn khéo và cẩn thận, từ lời nói cho đến việc làm".

Và yêu cầu "Bất kỳ thế nào, chú phải lập tức đi gặp cụ Từ, và giải thích rõ ràng, làm cho hết sự hiểu lầm đó".

Cùng ngày, Người ký Sắc lệnh số 41/SL, về việc thành lập Uỷ ban hành chính đặc biệt miền thượng du tỉnh Thanh Hoá để giúp Uỷ ban hành chính tỉnh giải quyết công việc của địa phương.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 119-120.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 4, ngày 7

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam nhắc phải làm gấp việc di chuyển các Bộ, và dặn: "Đường khó đi. Dù có xe hơi cũng không chắc đi được. Vậy, tốt nhất là dùng xe bò, xe ngựa". "Phải giải thích cho các Bộ trưởng hiểu: chịu khó mấy hôm mà an toàn, hơn là cầu yên và chờ nước đến chân mới nhảy, và dặn họ giải thích với gia quyến họ". "Phải cử người thạo việc đi theo để lúc gặp việc khó khăn, biết cách giải quyết và biết nâng đỡ tinh thần của đàn bà, trẻ con".

Người còn viết thư gửi ông Lê Văn Hiến, yêu cầu khẩn trương di chuyển cơ quan và máy móc lên Việt Bắc để chủ động đề phòng quân Pháp tấn công.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 42/SL, quy định kể từ ngày 1-1-1947, bãi bỏ các ngân sách các cấp kỳ, tỉnh, thành phố, thị xã, khu tự trị và sáp nhập vào Quỹ toàn quốc. Riêng Quỹ đặc biệt Quốc phòng vẫn giữ như cũ.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 65.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 4, ngày 8

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam, nhắc nhở "một khuyết điểm chính trị rất to", đó là "trên đường Tuyên – Thái 31), xe cộ (vừa xe ngựa, xe ôtô) rất bừa bãi, không camouflé 32) hoặc có cũng rất sơ sài. Như thế là dễ làm mồi cho phi cơ địch, dễ mất xe mất đồ đạc. Hai là địch dễ biết ta đi phương hướng nào".

Người đề nghị ông Nam "phải ra lệnh cho công an, tự vệ, hễ thấy bất kỳ thứ xe gì, không cải trang thì giữ lại bắt cải trang cẩn thận, rồi mới cho đi".

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 4, ngày 9

17 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi ông Hoàng Hữu Nam báo tin quân địch chuẩn bị tấn công và chỉ thị "nhân viên và tài liệu Chính phủ phải dời ngay vào nơi an toàn. Lúc dời phải rất bí mật, chỉ một số người rất ít, rất cần thiết ở lại, nhưng cũng phải chuẩn bị sẵn sàng".

Người đề nghị ông Nam báo ngay cho ông Lê Văn Hiến biết tin này.

- Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 4, ngày 19

Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ toạ phiên họp của Hội đồng Chính phủ bắt đầu từ 20 giờ 30. Cuộc họp kéo dài tới 2 giờ sáng hôm sau. Trọng tâm thảo luận là vấn đề ngoại giao.

Kết thúc phiên họp, Người yêu cầu tất cả các vị Bộ trưởng nhanh chóng thu xếp chuyển vào an toàn khu ngay, càng sớm càng tốt.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

- Sắc lệnh số 43/SL, cấp cho Ngoại thương Cục 20 triệu đồng làm vốn hoạt động ban đầu.

- Sắc lệnh số 44/SL, về việc bổ nhiệm Giám đốc Nha tiếp tế.

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 74-75.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 4, ngày 25

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 45/SL, thiết lập Toà án binh tối cao và quy định thành phần, thẩm quyền xét xử của toà án này.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 4, ngày 29

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi đồng bào cả nước sau ngày Bộ trưởng Bộ Nội vụ Huỳnh Thúc Kháng mất.

Người ca ngợi nhân cách, đức độ, lòng yêu nước thương dân của cụ Huỳnh và kêu gọi toàn thể đồng bào hãy bày tỏ lòng tiếc thương đối với cụ bằng cách "càng đoàn kết chặt chẽ, càng hăng hái kháng chiến", bằng cách "theo gương dũng cảm, nối chí quật cường của cụ", bằng cách "hoàn thành sự nghiệp cứu nước, cứu dân mà cụ đã ra sức đeo đuổi suốt đời".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 121-122.

Tháng 4, ngày 30

Hội đồng Chính phủ họp. Các thành viên ngồi trên mấy chiếc chiếu trải dài, giữa để mấy ngọn đèn dầu.

Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ toạ phiên họp.

Cuộc họp bắt đầu lúc 19 giờ và kết thúc hồi 3 giờ sáng hôm sau (1-5) để bàn các việc:

- Cử người thay cụ Huỳnh Thúc Kháng và ông Hoàng Hữu Nam (vừa mới mất).

- Vấn đề trao đổi đại diện ngoại giao theo đề nghị của Chính phủ Inđônêxia.

- Việc thả tù binh và trao trả cho phía Pháp các cha cố người nước ngoài.

- Nghe báo cáo của các Bộ Quốc phòng và Tài chính.

Mở đầu phiên họp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị mọi người đứng dậy mặc niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng và ông Hoàng Hữu Nam. Người nói về thân thế và sự nghiệp cách mạng của hai vị. Sau đó, Chủ tịch báo cáo trước Hội đồng Chính phủ về tình hình chung trong nước và quốc tế.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 46/SL, về việc bổ nhiệm Đổng lý sự vụ Bộ Y tế và Chánh văn phòng Bộ Y tế.

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 82.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 4

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi ông Sáclơ Phen bức thư viết bằng tiếng Anh dưới đây:

"Ông Phen thân mến,

Tôi rất cảm ơn ông về tình bạn tích cực của ông. Cho tôi gửi lời chúc mừng tốt đẹp tới các bạn bè của chúng ta. Xin gửi tới ông những lời thăm hỏi nồng nhiệt của tôi và Hồ Chí Minh mãi mãi vẫn là bạn của ông.

4/7

Hồ".

-          Bút tích bức thư. Bản chụp lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

----------------------------

Chú thích

1) Mật danh của Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc đó (B.T).

2) Lúc này là Thứ trưởng Bộ Canh nông (B.T).

13 Nay gọi là Mianma (B.T).

4) Chúc mừng năm mới (B.T).

5) Vũ Đình Huỳnh, đặc phái viên Bộ Nội vụ tại Ninh Bình (B.T).

6) Một bộ phận của Trung đoàn Thủ đô (B.T).

7) Trong sách Hồ Chủ tịch với các lực lượng vũ trang nhân dân (Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1975), trang 25-26 in là "Các em là đội quyết tử. Các em quyết tử để cho Tổ quốc quyết sinh" (B.T).

8) Giám mục Lê Hữu Từ (B.T).

9) Nguyễn Văn Lưu, lúc đó là Chánh Văn phòng Chủ tịch Chính phủ (B.T).

10) Cù Huy Cận (B.T).

11) Uỷ ban hành chính (B.T).

12) Nguyên văn những câu hỏi Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu trong thư là: 1. Tên tỉnh; 2. Mấy huyện, tên huyện; 3. Mấy xã; 4. Mấy mẫu ruộng; 5. Số dân; 6. Số trâu bò, lợn gà; 7. Mỗi năm có bao nhiêu lúa... chiêm, mùa; 8. Có hoa màu gì khác; 9. Có mấy đồn điền, mấy mẫu; 10. Có thổ sản gì khác; 11. Mấy cái chợ; 12. Mấy trường học; 13. Số người biết quốc ngữ; 14. Công việc bình dân học vụ khá không; 15. Có mấy học sinh trung và tiểu học; 16. Có mấy đại biểu Quốc hội; 17. Ai là người có danh vọng, dân phục; 18. Mấy người Việt Minh, mấy cán bộ; 19. Có những tổ chức nào khác; 20. Có bao nhiêu vệ quốc

13) Chủ tịch nước Cao Miên giải phóng (Campuchia) gửi Chủ tịch Hồ Chí Minh bức thư báo tin một Uỷ ban giải phóng Việt - Miên - Lào đã được thành lập và kêu gọi sự giúp đỡ của nhân dân Việt Nam. Người đã viết thư trả lời.

14) Đặng Việt Châu, đặc phái viên Bộ Nội vụ tại Thanh Hoá (B.T).

1) Sau này được Người đặt tên mới là Hoàng Hữu Kháng (B.T).

2) Đồn điền của ông Đỗ Đình Thiện (B.T).

3) Đặc phái viên Bộ Nội vụ tại Ninh Bình (B.T).

18) Trong cuộc gặp gỡ các đại biểu nhân dân Thanh Hoá chiều 20-2-1947, các đại biểu dân tộc thiểu số trong tỉnh vì nhận được thông báo muộn và ở xa nên không về kịp. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết gửi đồng bào thiểu số Thanh Hoá lá thư này.

19) Trong nguyên bản không ghi ngày tháng. Căn cứ vào nội dung bài viết, chúng tôi phỏng đoán Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bài này sau chuyến đi thăm Thanh Hoá ngày 20-2-1947.

20) Bức thư này, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn gửi cho các đồng chí ở Trung Bộ. Người có sửa lại đôi chỗ về câu chữ và bớt một phần về nội dung (xem Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.5, tr. 76-79).

21) Cụ Nguyễn Liên, thân sinh ông Nguyễn Trung lúc đó là Chủ nhiệm huyện bộ Việt Minh Tam Nông (B.T).

22) Cụ Hoàng Văn Nguyên, bố vợ đồng chí Đỗ Văn Mô lúc đó là Phó Chủ nhiệm huyện bộ Việt Minh Tam Nông (B.T).

23) Ngày 2-3-1947, quân đội Pháp đánh nống ra ngoại vi Hà Nội, cố chiếm tỉnh lỵ Hà Đông và một vài làng khác nhằm gây ảnh hưởng với Quốc hội và nhân dân Pháp.

24) Phòng Nam Bộ trực thuộc Chính phủ được thành lập từ tháng 1-1946, có nhiệm vụ giúp đỡ Chính phủ theo dõi phong trào kháng chiến ở Nam Bộ, tổ chức chi viện sức người, sức của cho Nam Bộ.

25) Chủ tịch Hồ Chí Minh dùng nguyên âm Hán Việt, có nghĩa là khó khăn (B.T).

26) Thư gửi cho Giám mục Lê Hữu Từ (B.T).

27) Hoàng Hữu Nam (B.T).

28) Lê Văn Hiến (B.T).

29) Cuốn sách do Uỷ ban Trung ương vận động Đời sống mới xuất bản năm 1947 (B.T).

30) Cơ quan tuyên truyền và giáo dục bộ đội của Quân đội ta. Báo ra hằng tuần. Số đầu tiên ra ngày 22-3-1947. Năm 1951, báo Vệ quốc quân và báo Quân du kích sáp nhập thành báo Quân đội nhân dân (B.T).

31) Tuyên Quang - Thái Nguyên (B.T).

32) Nghĩa là nguỵ trang, cải trang (B.T).

* Năm 1947 - Từ tháng 5 đến tháng 9

Tháng 5, ngày 1

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 47/SL, quy định về tổ chức của Bộ Tổng chỉ huy, Bộ Tổng tham mưu, Cục Chính trị và Văn phòng Bộ Tổng chỉ huy quân đội.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 5, ngày 3

Chủ tịch Hồ Chí Minh tới thăm mặt trận X, đã tiếp và trả lời phỏng vấn của các nhà báo Việt Nam có mặt tại đây về cảm tưởng của Người đối với Hội nghị Mátxcơva, về kết quả Hội nghị Liên Á, về tình hình nước Pháp...

Trả lời câu hỏi: Tinh thần các chiến sĩ ta thế nào? Người nhận xét:

"Mặc dầu dầm mưa dãi nắng, khi đói, khi no, bom nổ tứ tung, đạn kêu váng óc, mà tướng sĩ vui vẻ kiên quyết, tinh thần rất cao. Họ rất xứng đáng cái tên: Đội xung phong của dân tộc".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 123-124.

Tháng 5, trước ngày 10

Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời phóng viên báo L'Humanité, Rơnê Lécmitơ (René L'Hermite). Người nói: "Tôi hoàn toàn tin rằng đình chiến là điều có thể thực hiện được... Chúng tôi khao khát hoà bình và chúng tôi sẵn sàng hoà bình. Chỉ còn tuỳ thuộc vào quyết tâm của Chính phủ Pháp mà thôi".

- Báo Vietnam News Service, Bangkok, ngày 10-5-1947.

Tháng 5, ngày 10

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư cảm ơn Hội nhi đồng Công giáo khu Thượng Mỹ, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Tây), đã gửi thư cho Người. Người khuyên các cháu:

"- Biết giữ kỷ luật.

- Siêng học, siêng làm.

- Yêu Chúa, yêu nước".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 125.

Tháng 5, ngày 12

Hồi 22 giờ, tại thị xã Thái Nguyên, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp Pôn Muýt (Paul Mus), đại diện của Cao uỷ Pháp Bôlaéc (Bollaert), để trao đổi về điều kiện ngừng bắn của hai phía Việt - Pháp.

Do dã tâm xâm lược và những yêu sách ngang ngược của thực dân Pháp đòi phía Việt Nam phải đầu hàng 1), cuộc hội kiến đã không mang lại kết quả.

- Hoàng Minh Giám: Bác Hồ, nhà lãnh đạo kiên cường mà lịch thiệp biết bao. Báo Nhân dân, số Xuân Canh Ngọ, 1990.

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, t.1, tr.92-93.

Tháng 5, ngày 15

20 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ toạ phiên họp Hội đồng Chính phủ để bàn vấn đề ngoại giao với Pháp sau cuộc hội kiến giữa Người với Pôn Muýt ngày 11 tháng 5. Tiếp đó, nghe báo cáo của Bộ Quốc phòng về tình hình các mặt trận.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

- Sắc lệnh số 48/SL, cho phép lưu hành trong toàn quốc loại giấy bạc một đồng, năm đồng, mười đồng, hai mươi đồng, năm mươi đồng, một trăm đồng, năm trăm đồng.

- Sắc lệnh số 49/SL, đặt "Giải thưởng Hồ Chí Minh" cho ngành quân giới.

- Sắc lệnh số 50/SL, đặt và quy định việc thưởng Huy chương Quân công và Huy chương Chiến sĩ cho các cá nhân và đơn vị trong quân đội, dân quân tự vệ lập được nhiều thành tích trong chiến đấu. Mỗi loại huy chương đều có ba hạng: hạng Nhất, hạng Nhì và hạng Ba.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 95.

Tháng 5, ngày 19

Chào mừng ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các đồng chí phục vụ chuẩn bị sẵn một bó hoa rừng đến chúc thọ Người. Nhận bó hoa từ tay các đồng chí, Người rất xúc động và đề nghị dành những bông hoa ấy đi viếng mộ đồng chí Lộc 2) vừa mới mất trước đó ít ngày vì bệnh sốt rét.

Cùng ngày, Người rời Sơn Dương (Tuyên Quang) chuyển đến địa điểm mới.

- Vũ Kỳ: Những bức thư kể chuyện Bác Hồ, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1985, tr.17-20.

- Tài liệu của Phòng Di tích, Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 5, ngày 20

Chủ tịch Hồ Chí Minh đến ở và làm việc tại thôn Điền Mạc, xã Thanh Định, huyện Định Hoá, tỉnh Thái Nguyên.

- Tài liệu của Phòng Di tích, Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 5, ngày 25

Sau cuộc hội kiến với Pôn Muýt, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước, tố cáo bọn quân phiệt thực dân Pháp "quen thói hung tàn, bất nhân, vô lễ" đã đưa ra những điều kiện ngang ngược đòi nhân dân Việt Nam phải đầu hàng, đời đời phải quỳ gối cúi đầu làm nô lệ cho chúng. Người kêu gọi mọi người hãy kiên quyết hy sinh chiến đấu, đánh tan bọn quân phiệt thực dân, giành lấy thống nhất và độc lập cho Tổ quốc.

Cùng ngày, Người viết Thư gửi nhân dân PhápThư gửi anh em giới văn hoá và trí thức Nam Bộ.

Trong Thư gửi nhân dân Pháp, Người nhắc lại thiện chí của Chính phủ và nhân dân Việt Nam, tố cáo thái độ hiếu chiến của bọn quân phiệt thực dân Pháp, và khẳng định: "Bọn quân phiệt thực dân đã bắt buộc chúng tôi phải tiếp tục chiến đấu, chúng tôi sẽ chiến đấu đến cùng, chúng tôi lấy câu châm ngôn hiên ngang của các bạn làm châm ngôn của chúng tôi:

"Thà chết không làm nô lệ".

Chúng tôi chiến đấu vì công lý. Chúng tôi sẽ tồn tại; chúng tôi sẽ chiến thắng".

Trong Thư gửi anh em văn hoá và trí thức Nam Bộ, Người nhắn nhủ: "Ngòi bút của các bạn cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính trừ tà 3), mà anh em văn hoá và trí thức phải làm cũng như là những chiến sĩ anh dũng trong công cuộc kháng chiến để tranh lại quyền thống nhất và độc lập cho Tổ quốc.

Nhân dân ta sẵn lòng thân thiện với nhân dân Pháp, nhưng quyết không chịu làm nô lệ cho thực dân phản động. Anh em văn hoá với trí thức là lớp tiên tri tiên giác 4), càng phải quyết tâm không chịu làm nô lệ".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 126-131.

Tháng 5, ngày 27

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư Gửi nam nữ chiến sĩ dân quân, tự vệ và du kích toàn quốc3. Người khen ngợi và đánh giá cao vai trò của lực lượng dân quân, tự vệ, du kích: "Dân quân, tự vệ và du kích là lực lượng của toàn dân tộc, là một lực lượng vô địch, là một bức tường sắt của Tổ quốc. Vô luận địch nhân hung bạo thế nào, hễ đụng vào lực lượng đó, bức tường đó, thì địch nào cũng phải tan rã".

Người căn dặn những điều cụ thể mà các chiến sĩ cần luôn luôn ghi nhớ và thực hiện trong nội bộ, đối với dân, đối với công việc và đối với kẻ thù.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 132-133.

Tháng 5

Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời 11 câu hỏi của Vasiđép Rao (Vasidev Rao) - thông tín viên Hãng Reuters, liên quan đến cuộc chiến ở Việt Nam, lập trường quan điểm của Chính phủ và nhân dân Việt Nam trong vấn đề thống nhất và độc lập, vấn đề hoà bình ở Việt Nam và mối quan hệ giữa Việt Nam với các nước châu Á và thế giới.

Về quan hệ với Pháp, Người nói rõ: "Nếu Chính phủ Pháp có một chính sách rõ rệt đối với Việt Nam thì có thể làm cho dễ dàng việc trở lại điều đình"... "Tuy chúng tôi rất có cảm tình với dân Pháp, nhưng nước Việt Nam không phải đày tớ của Pháp, vậy vấn đề Việt Nam không phải là một việc nhà của Pháp".

Về quan hệ với các nước, Người khẳng định: "Thái độ nước Việt Nam đối với những nước Á châu là một thái độ anh em, đối với ngũ cường 5) là một thái độ bạn bè".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 134-138.

Tháng 6, ngày 1

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký:

- Sắc lệnh số 51/SL, tạm thời định giá một đồng bạc Việt Nam bằng hai mươi đồng tiền đồng 6). Mọi sự đổi chác, giao dịch... bằng tiền đồng sẽ tính theo tỷ lệ trên.

- Sắc lệnh số 52/SL, ấn định lại mức thuế nhập nội, thuế xuất ngoại các loại hàng hoá.

- Sắc lệnh số 53/SL, ấn định quy cách kiểu tem
trước bạ.

- Sắc lệnh số 54/SL, bãi bỏ Hội đồng quản trị Ngoại thương Cục ghi trong Điều 2 Sắc lệnh số 29/SL ngày 16-3-1947 và đặt Ngoại thương Cục dưới quyền điều khiển trực tiếp của Bộ Kinh tế. Sắc lệnh ghi rõ hệ thống tổ chức của Ngoại thương Cục, chức năng và quyền hạn của các tổ chức đó.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 6, ngày 2

Tại Tân Trào (Tuyên Quang), 1 giờ sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ toạ phiên họp Hội đồng Chính phủ.

Nhắc lại một kỷ niệm trong chuyến đi họp Hội đồng Chính phủ lần này, ông Lê Văn Hiến đã ghi trong nhật ký:

"... Trời mưa, ai nấy đều bị ướt hết cả. Đường đi vất vả quá, cụ Bùi 7) phải đi võng. Chúng tôi kẻ đi bộ, người đi ngựa, nhưng mọi người đều vui vẻ. Khi đến địa điểm đã gặp Cụ 8) và Giáp 9) đến sẵn từ lâu rồi. Thì ra bản này là nơi trước đây, năm 1945, đã họp cuộc Hội nghị dân tộc và sau đó cử lâm thời Chính phủ... Cụ bắt tay từng người, rờ những bộ quần áo ướt sũng của chúng tôi, rồi lập tức cho đốt lửa để mọi người ngồi quây quần xung quanh sưởi và hong áo cho khô".

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 102-108.

Tháng 6, ngày 6

Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 58/SL, đặt ba loại huân chương: Sao Vàng, Hồ Chí Minh, Độc Lập, do Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra sắc lệnh tặng (hoặc truy tặng) cho đoàn thể và những người có công với nước, với dân; hoặc các nhân vật người nước ngoài có công với nước Việt Nam.

Huân chương Sao Vàng chỉ có một hạng, "để tặng những người có công đức vĩ đại với dân tộc".

Huân chương Hồ Chí Minh có ba hạng: hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba, "để tặng những người có tài, đức, có công với dân tộc".

Huân chương Độc lập có ba hạng: hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba, "để tặng những người có công đặc biệt trong việc cứu quốc hoặc kiến quốc".

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 6, ngày 10

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho Tướng Raun Xalăng (Raul Salan) vừa trở lại Đông Dương nhận chức Tổng chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp thay Tướng Valuy (Valluy). Đồng thời, nhờ Xalăng chuyển bức thư của Người viết gửi Lêông Bơlum.

Trong Thư gửi Tướng R. Xalăng có đoạn:

"Vì chúng tôi đã buộc phải chiến đấu, thì các ngài hãy tỏ ra là những chiến binh hào hiệp, những đối thủ quân tử, trong khi chờ đợi chúng ta lại trở thành bạn hữu của nhau. Chúng ta đã từng là bạn. Giữa hai chúng ta hiện nay vẫn là bạn bè của nhau. Ngài muốn như vậy chứ?

Vì tình yêu thương con người, lòng nhân đạo và nhân danh tình bạn của chúng ta, tôi yêu cầu ngài nghiêm cấm binh lính Pháp sát hại dân lành, hãm hiếp phụ nữ, đốt phá làng mạc và phá huỷ nhà thờ, đền miếu như họ vẫn làm từ trước tới nay.

Tôi đảm bảo với ngài rằng binh lính và thường dân Pháp ở chỗ chúng tôi được đối xử rất tử tế. Tôi hy vọng người của chúng tôi trong tay các ngài cũng được đối xử như vậy".

Trong Thư gửi Chủ tịch Lêông Bơlum, sau khi nêu rõ "những nét thật đặc biệt" về nguyên nhân, về diễn biến và hậu quả của chiến tranh, Người viết:

"Vậy làm thế nào để chấm dứt cuộc chiến tranh huynh đệ tương tàn này, làm thế nào để lập lại hoà bình?

Tôi cho rằng, chỉ có một chính sách phù hợp là chính sách mà chính ngài đã đề ra trên báo Dân chúng (ngày 12-12-1946), một chính sách hữu nghị và tin tưởng lẫn nhau, dựa trên sự thống nhất và độc lập của Việt Nam trong Liên hiệp Pháp.

Vì lợi ích và tương lai chung của hai dân tộc chúng ta, tôi hy vọng các ngài sẽ cố gắng làm cho chính sách khôn ngoan và hào hiệp đó được thực hiện".

- Salan: Fin d'un empire, Edition Press de la Cité, Paris, 1971, tr. 76-77, 450-451.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 141-146.

Tháng 6, ngày 12

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi Đại hội Đảng bộ Liên khu IV, căn dặn: "Hội thì phải nghị, nghị thì phải quyết, quyết thì phải hành" và nhấn mạnh: "Các đồng chí đều là cán bộ cao cấp tức là những người phụ trách vận mệnh an nguy của nước nhà và dân tộc. Vì vậy mỗi đồng chí phải gắng làm cho đúng năm chữ: Trí, Nhân, Dũng, Nghĩa, Liêm... Nếu thiếu một trong năm điều đó, tức là một khuyết điểm to và ảnh hưởng đến công tác.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 55/SL, cho phép ông Frey, kiều dân Áo, được nhập quốc tịch Việt Nam và lấy tên là Nguyễn Dân.

- Tài liệu lưu trữ của Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 6, ngày 16

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Thư gửi các nhân viên cơ quan Chính phủ, khen ngợi mọi người đã cố gắng vượt qua thiếu thốn gian khổ, cùng nhau đoàn kết, đồng cam cộng khổ tham gia kháng chiến. Người chỉ rõ: cuộc trường kỳ kháng chiến chính là "một viên đá thử vàng đối với mỗi một quốc dân, đồng thời là một trường học để rèn luyện cho cán bộ".

Lấy tư cách "như một người anh", Người nêu một số kinh nghiệm bản thân, khuyên nhủ và căn dặn mọi người những việc làm thiết thực để giữ vững, nâng cao tinh thần và sức mạnh mỗi người góp phần làm cho cuộc kháng chiến cứu nước mau đi đến thắng lợi.

- Tài liệu lưu trữ của Cục Lưu trữ Văn phòng Hội đồng Bộ trưởng.

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 147-149.

Tháng 6, ngày 17

Tại Tân Trào (Tuyên Quang), từ 14 giờ đến 18 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh dự họp Đảng đoàn Chính phủ.

Từ 20 giờ đến 1 giờ sáng hôm sau (18-6), Người chủ toạ phiên họp Hội đồng Chính phủ, bàn hai vấn đề chính:

- Kỷ niệm sáu tháng kháng chiến.

- Nghe Bộ trưởng Bộ Quốc phòng báo cáo và thảo luận về tình hình quân sự trong sáu tháng qua.

Trong ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 56/SL, thành lập Trường Ngoại ngữ, nhằm mục đích đào tạo cán bộ ngoại ngữ cho các ngành trong nước.

- Lê Văn Hiến: Nhật ký của một Bộ trưởng, Nxb. Đà Nẵng, 1995, t. 1, tr. 113-114.

- Bản chụp Sắc lệnh, lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tháng 6, ngày 19

Nhân kỷ niệm cuộc kháng chiến toàn quốc tròn sáu tháng, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi gửi đồng bào và toàn thể các chiến sĩ vệ quốc quân, dân quân tự vệ.

Người nêu rõ những thất bại của địch, sự trưởng thành của ta qua sáu tháng chiến đấu và phân tích những nguyên nhân dẫn tới thắng lợi:Vì kháng chiến của ta là chính nghĩa; Vì đồng bào ta đại đoàn kết; Vì tướng sĩ ta dũng cảm; Vì chiến lược ta đúng; Vì ta nhiều bầu bạn. Người kêu gọi: "Chúng ta quyết hy sinh chịu khổ và gắng sức 5 năm, 10 năm để phá tan cái xiềng xích nô lệ 80 năm vừa qua, để tranh lấy quyền thống nhất và độc lập cho muôn đời sắp đến".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 150-152.

Tháng 6, ngày 20

Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi gửi nhân dân thế giới, nêu rõ ý nghĩa cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam và kêu gọi nhân dân Pháp, nhân dân châu Á, các nhân sĩ dân chủ trên thế giới hãy cùng hành động với nhân dân Việt Nam, hãy "lên tiếng ủng hộ hoà bình, ủng hộ chính nghĩa, ủng hộ dân chủ, ủng hộ Việt Nam".

- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 5, tr. 153-154.

Tháng 6, ngày 22

Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời phỏng vấn của một nhà báo nước ngoài về những câu hỏi liên quan đến tính chất của Chính phủ Việt Nam, thời hạn kết thúc chiến tranh, chương trình kiến thiết của Việt Nam sau chiến tranh...

Nói về chương trình kiến thiết bước đầu của Việt Nam sau chiến tranh, Người "rất hoan nghênh tư bản Pháp và tư bản các nước cộng tác thật thà với chúng tôi".

Đề c